Who's Online

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 128 επισκέπτες και κανένα μέλος

Ποιοι Είμαστε

Newsletter

Γραφτείτε για τα νέα της οίκοpress.

Γίνε μέλος στο Facebook!

 

 ΑΜΚΕ Ερύμανθος

 Κοινωφελής Ερύμανθος Αθήνα

 Δημοσιογραφία Πολιτών

 Βιολογικά Προϊόντα

 Καταναλωτική Συνείδηση

 Οικοενέργεια

Ακολουθήστε μας στο Twitter...

Η εξέλιξη της βιολογικής γεωργίας στην Ελλάδα

Γράφει η Ελένη Πισιμίση

Γεωπόνος Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής, M.Sc.

 

Η βιολογική γεωργία μπήκε δειλά-δειλά στη ζωή των Ελλήνων αγροτών, όπως μπαίνει κάθε τι καινούριο στη χώρα μας, όμως στην πορεία των χρόνων αποδείχθηκε μία πολύ έξυπνη και προσοδοφόρα εναλλακτική λύση, η οποία γνώρισε τεράστια απήχηση στους αγρότες μας στις αρχές της νέας χιλιετίας. Την επιφυλακτικότητα διαδέχθηκε ο ενθουσιασμός, στη συνέχεια όμως τα δεδομένα άλλαξαν με αποτέλεσμα τα τελευταία χρόνια να παρατηρείται αισθητή μείωση του ενδιαφέροντος των αγροτών για τις βιολογικές καλλιέργειες.

 

Λίγα λόγια για τη βιολογική γεωργία

 

Η Βιολογική Γεωργία είναι ένα ολοκληρωμένο σύστημα παραγωγής και διαχείρισης αγροτικών προϊόντων το οποίο ευνοεί την χρήση ανανεώσιμων πηγών και την ανακύκλωση, επιστρέφοντας έτσι στο έδαφος θρεπτικά στοιχεία.

Όσον αφορά στην Βιολογική Κτηνοτροφία, η παραγωγή κτηνοτροφικών προϊόντων πραγματοποιείται δίνοντας ιδιαίτερη φροντίδα στην σωστή διαβίωση των ζώων και την χρήση φυσικών ζωοτροφών.

Ο βιολογικός τρόπος παραγωγής σέβεται τα φυσικά συστήματα καταπολέμησης των ζιζανίων και των ασθενειών που εμφανίζονται σε φυτά και ζώα και αποφεύγει τη χρήση συνθετικών ζιζανιοκτόνων και χημικών λιπασμάτων, ορμονών ρύθμισης ανάπτυξης και αντιβιοτικών, καθώς επίσης και την πραγματοποίηση γενετικών χειρισμών. Αντί αυτών, χρησιμοποιείται μια σειρά από τεχνικές που βοηθούν στην διατήρηση των οικοσυστημάτων και την μείωση της μόλυνσης του περιβάλλοντος.

 

Αρχές και Στόχοι

oΑποφυγή της ρύπανσης και μόλυνσης του περιβάλλοντος.

oΠαραγωγή τροφίμων και άλλων προϊόντων υψηλής βιολογικής αξίας σε επαρκή ποσότητα

oΜείωση της ενεργειακής κατανάλωσης.

oΕξασφάλιση ικανοποιητικών αποδόσεων.

oΑνάπτυξη θετικής σχέσης με το περιβάλλον.

oΑλληλεπίδραση με εποικοδομητικό και ζωτικό τρόπο με όλα τα φυσικά συστήματα.

oΕνθάρρυνση και επαύξηση της λειτουργίας των βιολογικών κύκλων στα γεωργικά συστήματα, συμπεριλαμβανομένων των μικροοργανισμών, της εδαφικής χλωρίδας και πανίδας, των φυτών και των ζώων.

oΑναγνώριση των ευρύτερων κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιδράσεων της βιολογικής παραγωγής και των συστημάτων επεξεργασίας.

oΔιατήρηση και μακροπρόθεσμη αύξηση της γονιμότητας του εδάφους, με την προσαρμοσμένη χρήση βιολογικών και μηχανικών μεθόδων, που να συμβάλλουν στην ελάττωση της εξάρτησης από τις εισροές.

oΧρήση, όσο είναι δυνατόν, ανανεώσιμων πηγών.

oΧρήση βιοδιασπώμενων, ανακυκλωμένων και ανακυκλώσιμων ουσιών και υλικών συσκευασίας που μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν ή να ανακυκλωθούν σε ένα αγρόκτημα ή οπουδήποτε αλλού.

oΕκτροφή των ζώων σε συνθήκες τέτοιες, που να επιτρέπουν την ανάπτυξη των βασικών πλευρών της έμφυτης συμπεριφοράς τους.

oΔιατήρηση της γενετικής ποικιλομορφίας των γεωργικών οικοσυστημάτων, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας των φυτών και των άγριων ζώων.

oΠροώθηση της υπεύθυνης χρήσης και διατήρησης του νερού και των οργανισμών που διαβιούν μέσα σε αυτό.

oΥποστήριξη της εγκαθίδρυσης ενός συστήματος παραγωγής, επεξεργασίας και διανομής, το οποίο είναι κοινωνικά και οικολογικά υπεύθυνο.

oΑναγνώριση της σημαντικότητας της γηγενούς γνώσης και των παραδοσιακών αγροτικών συστημάτων, καθώς και η προστασία και διατήρησή τους.

oΕξασφάλιση ικανοποιητικών συνθηκών διαβίωσης, εργασίας και αμοιβής για τους παραγωγούς.

(Πηγή: Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών)

 

Ιστορική αναδρομή - Ευρώπη

Η απαρχή της βιολογικής γεωργίας τοποθετείται στις αρχές του προηγούμενου αιώνα και συγκεκριμένα την δεκαετία του 1920, στις χώρες της Βόρειας Ευρώπης. Γενικότερα όμως, η διάδοση του βιολογικού τρόπου παραγωγής έγινε με πολύ αργό ρυθμό. Έπειτα από τη δημιουργία κάποιων κινημάτων τα οποία αποτέλεσαν το έναυσμα του προβληματισμού για τις ήδη υπάρχουσες γεωργικές μεθόδους και τα αποτελέσματά τους στην οικονομία, το περιβάλλον και την υγεία του ανθρώπου, οι βάσεις πλέον έχουν τεθεί. Από τη χρονική αυτή περίοδο και πέρα, μπορούμε να διακρίνουμε την πορεία της βιολογικής γεωργίας σε τρεις περιόδους.

 

Η πρώτη περίοδος χρονικά καλύπτει το τέλος της δεκαετίας του 1950 μέχρι και το τέλος της δεκαετίας του 1960. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, η βιολογική γεωργία βρίσκεται σε εμβρυακό επίπεδο λόγω κυρίως του β΄ Παγκοσμίου Πολέμου που μόλις είχε τελειώσει. Παράλληλα, στη Δυτική Ευρώπη αυξάνονται συνεχώς οι ανησυχίες για τη διατήρηση του περιβάλλοντος. Στο χώρο της γεωργίας, οι πρώτοι βιοκαλλιεργητές, μεταξύ των οποίων πολλοί λίγοι είναι αγρότες, στρέφονται προς την οικειοποίηση και ενσωμάτωση στη γεωργία τεχνολογιών που χρησιμοποιούνται από τις αναπτυσσόμενες χώρες και χαρακτηρίζονται από τη χρήση χαμηλής ενέργειας και τοπικών πόρων. Επίσης, δημιουργούνται και κάποιου είδους κανόνες παραγωγής, κυρίως σχετικά με τα λιπάσματα. Επιπλέον, οι βιοκαλλιεργητές είναι ιδεολόγοι και επηρεασμένοι από όλες τις κοινωνικοπολιτικές ιδέες της εποχής, στοιχείο που αποτελεί και τον κεντρικό άξονα της συμπεριφοράς τους και των γεωργικών πρακτικών που εφαρμόζουν. Συμπερασματικά, όλη αυτή η περίοδος χαρακτηρίζεται από την έντονη επικράτηση των ιδεολογιών σχετικών με το περιβάλλον, οι οποίες όμως επεκτείνονται και σε όλους τους υπολοίπους κοινωνικούς τομείς.

 

Η δεύτερη περίοδος τοποθετείται χρονικά από τα μέσα της δεκαετίας του1970 μέχρι και το τέλος της δεκαετίας του 1980. Κατά την περίοδο αυτή, έχει περάσει πια ο ενθουσιασμός της ιδεολογίας και κυριαρχούν οι νόμοι της αγοράς, και ειδικά ο ανταγωνισμός ο οποίος μάλιστα τη διακρίνει. Οι βιοκαλλιεργητές πρέπει πλέον να παράγουν για να πωλούν. Πολλοί από αυτούς είναι απογοητευμένοι και εγκαταλείπουν τις προσπάθειές τους. Αυτοί που παραμένουν, διαφοροποιούνται σε ερασιτέχνες και σοβαρούς βιοκαλλιεργητές. Οι τελευταίοι διακρίνονται για τις αξίες τους και τη βελτίωσή τους στον παραγωγικό τομέα. Πάντως, και οι δύο ομάδες είναι εξαρτημένες από τις βιομηχανίες παραγωγής σπόρων και λιπασμάτων αλλά και από τα εργαστήρια επιλογής φυλών ζώων. Από την άλλη πλευρά υπάρχουν οι καταναλωτές, οι οποίοι είναι διασκορπισμένοι και χαρακτηρίζονται από υψηλό εισόδημα, έντονη ευαισθητοποίηση και ιδεολογικό υπόβαθρο.

 

Ως τρίτη περίοδος θεωρείται το χρονικό διάστημα από την δεκαετία του 1980 μέχρι και σήμερα. Οι διαμαρτυρίες εναντίον του μοντέλου της άκρατης παραγωγής πληθαίνουν και υποστηρίζονται ήπια μοντέλα, με τα οποία παράγονται όσο το δυνατόν πιο υγιεινά προϊόντα με τη λιγότερη δυνατή επιβάρυνση του περιβάλλοντος. Ταυτόχρονα, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης προβάλουν όλο και περισσότερο τη βιολογική γεωργία ως λύση στα αδιέξοδα. Μπροστά σε όλες αυτές τις πιέσεις, η Κοινή Αγροτική Πολιτική επαναπροσανατολίζει τους στόχους της και στρέφεται πλέον προς την αειφορική γεωργία. Οι παραγωγοί είναι τώρα επαγγελματίες, λαμβάνουν πρωτοβουλίες και δημιουργούν σχέσεις συμβολαίων με τις βιομηχανίες, και μάλιστα οι περισσότεροι από αυτούς αγρότες. Οι καταναλωτές είναι ευαισθητοποιημένοι και εκτιμούν τα προϊόντα που είναι υγιεινά και παράγονται με βάση κάποιες αξίες. Η βιολογική γεωργία έχει ξεφύγει πια από την απομόνωσή της μέσα σε ένα στυγνό ιδεολογικό πλαίσιο και έχει καταστεί ανταγωνιστικό κομμάτι της αγοράς. Είναι πλέον εφαρμόσιμη, παραμένοντας παράλληλα πιστή στις αρχές της.

Η επίσημη αναγνώριση της βιολογικής γεωργίας γίνεται στις 24 Ιουνίου του 1991 μέσω του κανονισμού 2092/91 του Συμβουλίου της Ευρώπης.

(Πηγή: Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών)


Η Ελλάδα μαθαίνει τη Βιολογική Γεωργία

Στην Ελλάδα, η Βιολογική Γεωργία ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1980 από αρκετούς ερασιτέχνες και από ανθρώπους που τους ενδιέφερε η προστασία του περιβάλλοντος. Σε πιο επαγγελματικό επίπεδο, οι ελληνικές προσπάθειες βασίστηκαν κυρίως στο εξαγωγικό ενδιαφέρον.

Το 1983, έχουμε το πρώτο παράδειγμα, στην περιοχή του Αιγίου, με καλλιέργεια κορινθιακής σταφίδας για εξαγωγή στην Ολλανδία. Το παράδειγμα αυτό ακολούθησε το 1985, η Μάνη, με βιολογικό ελαιόλαδο, και πάλι για εξαγωγή.

Προς το τέλος της δεκαετίας του 1980 γίνονται προσπάθειες ενημέρωσης, κατάρτισης και εκπαίδευσης κυρίως νέων γεωπόνων και αγροτών σχετικά με την βιολογική γεωργία. Οι προσπάθειες αυτές οργανώνονται από την τοπική αυτοδιοίκηση, διάφορα πανεπιστήμια αλλά και άλλους φορείς και έχουν την μορφή σεμιναρίων και προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης. Εκείνη την περίοδο, οι μεμονωμένοι παραγωγοί απευθύνονταν σε οργανισμούς πιστοποίησης του εξωτερικού. καθώς δεν υπήρχε στην Ελλάδα σύστημα πιστοποίησης βιολογικών προϊόντων.

Το 1993 τέθηκε σε εφαρμογή ο Ευρωπαϊκός κανονισμός για τη βιολογική γεωργία, και ιδρύθηκε ο πρώτος ελληνικός Οργανισμός Ελέγχου και Πιστοποίησης Βιολογικών Προϊόντων (ΔΗΩ). Ήδη, υπήρχαν πάνω από 800 μεμονωμένοι παραγωγοί που είχαν ξεκινήσει να καλλιεργούν βιολογικά.

Το 1999 αποτελεί έναν άλλον σημαντικό σταθμό, καθώς τότε ξεκίνησε η βιολογική κτηνοτροφία, δίνοντας μια πιο ολοκληρωμένη μορφή στη βιολογική γεωργία.

Σημαντική εξέλιξη είχαμε και την περίοδο 2004-2006, καθώς τα προγράμματα επιδοτήσεων έστρεψαν σημαντικό αριθμό παραγωγών στη βιολογική γεωργία.

Δέκα χρόνια μετά, το 2009, έχουμε τον νέο ευρωπαϊκό κανονισμό για τις βιολογικές ιχθυοκαλλιέργειες, ενώ το 2011 έχουμε τον κανονισμό για το βιολογικό κρασί και έτσι σήμερα να καλύπτεται ένα μεγάλο μέρος των απαιτήσεων των φορέων της βιολογικής γεωργία.

Σήμερα η Ελλάδα έχει πολύ δυναμική εσωτερική αγορά βιολογικών προϊόντων, παρά τον αρχικό εξαγωγικό προσανατολισμό. Αυτή τη στιγμή, στον ελληνικό χώρο τα βιολογικά προϊόντα διατίθενται σε περισσότερες από 70 αγορές βιολογικών προϊόντων, στα σούπερ μάρκετ, και σε εκατοντάδες καταστήματα, τόσο εξειδικευμένα καταστήματα λιανικής πώλησης βιολογικών προϊόντων, όσο και σε μια ευρύτερη γκάμα καταστημάτων (κάβες, τοπικά προϊόντα, κ.λπ).

Παρόλα αυτά, από το 2010 παρατηρείται αισθητή μείωση των βιοκαλλιεργητών όπως και της βιολογικά καλλιεργήσιμης γης. Το γεγονός αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ολοκλήρωση του προγράμματος επιδοτήσεων του 2005 και του 2006 (το περσινό πρόγραμμα επιδοτήσεων για βιοκαλλιεργητές σε καμία περίπτωση δεν επαρκεί ούτε για τις ανάγκες των αγροτών ούτε για τη ζήτηση της αγοράς σε βιολογικά προϊόντα). Καλώς ή κακώς, η ύπαρξη ή ολοκλήρωση ενός προγράμματος επιδοτήσεων αντιστοιχεί απόλυτα στην στατιστική εικόνα των βιοκαλλιεργητών. Δηλαδή, όσο έχουμε επιδοτήσεις έχουμε και βιολογική γεωργία! Αυτό τουλάχιστον ισχύει για τη μεγάλη πλειοψηφία του αγροτικού πληθυσμού, ενώ υπάρχουν φυσικά και οι φαεινές εξαιρέσεις, βιοκαλλιεργητές με όραμα και μεράκι που έχουν σωστή επαφή με την αγορά και τους καταναλωτές και επομένως δεν χρειάζονται καμία επιδότηση.

Μία καλή εικόνα για την κατάσταση της ελληνικής βιολογικής γεωργίας μας δίνουν τα πρόσφατα στατιστικά στοιχεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Η έκταση της βιολογικής γεωργίας στην Ελλάδα το έτος 2010 ανερχόταν σε ποσοστό 3,7% της συνολικής καλλιεργούμενης, συμπεριλαμβανομένων των βοσκότοπων. Οι μεγαλύτερες βιολογικές εκμεταλλεύσεις ήταν συντριπτικά οι βοσκότοποι (1.522.150,94 στρ.), ακολουθούσαν οι αροτραίες εκτάσεις (848.005,10 στρ.), οι μόνιμες καλλιέργειες, δηλαδή οπωροφόρα εσπεριδοειδή, αμπέλι, ελιά (667.145,83 στρ.) εκ των οποίων το μεγαλύτερο μέρος τους ελιά, η αγρανάπαυση 28.981,31 στρ., τα νωπά λαχανικά (συμπεριλαμβανομένων των μανιταριών, πεπονιών και φράουλας) 23.444,49 στρ. και τέλος τα όσπρια 8487,51 στρ. (Πηγή: ΥΠ.Α.Α.Τ.)

 

Πίνακας 1. Εξέλιξη των Βιοκαλλιεργούμενων Εκτάσεων στην Ελλάδα (1993-2001)

 

ΕΤΟΣ

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

ΕΚΤΑΣΗ (στρ.)

7.000

11.882

24.009

52.964

99.995

154.019

214.512

267.070

311.182

ΕΤΗΣΙΑ ΑΥΞΗΣΗ (%)

-

69,7

102,0

120,6

88,8

54,03

39,3

24,5

16,5

 (Πηγή: Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών)

 

Πίνακας 2. Εξέλιξη βιολογικής γεωργίας στην Ελλάδα 2001-2008

 

Έτος

Αριθμός. Επιχειρηματιών.

Καλ/νες Εκτάσεις

Βοσκότοποι

Σύνολο

% Ανάπτυξης

2001

6.933

 

 

 

 

2002

6.299

295.051

476.151

771.202

 

2003

6.642

389.951

2.054.614

2.444.564

217%

2004

9.002

706.250

1.962.340

2.671.590

9,3%

2005

16.399

1.035.600

1.845.025

2.880.625

7,8%

2006

24.666

1.701.865

1.320.695

3.022.560

4,9%

2007

24.729

1.521.175

1.277.771

2.798.946

-7,4%

2008

25.098

1.785.710

1.392.560

3.178.270

13,5%

2009

25.284

1.706.318

1.556.204

3.262.522

2,7%

2010

22.860

1.576.064

1.522.151

3.098.215

-5,3%%

 (Πηγή: ΥΠ.Α.Α.Τ.)

 

Κίνητρα

  • Η συνεχής ενημέρωση των αγροτών σε θέµατα βιολογικής γεωργίας.
  • Η οικονοµική ενίσχυση των βιοκαλλιεργητών, τόσο κατά την µεταβατική περίοδο όσο και κατά την µετέπειτα πορεία των βιοκαλλιεργητών.
  • Η οργάνωση του συστήµατος ελέγχου και πιστοποίησης των βιολογικών προϊόντων, για την αξιόπιστη κυκλοφορία τους στην ελληνική και διεθνή αγορά.
  • Απλοποίηση της διαδικασίας ένταξης του βιοκαλλιεργητή στην βιολογική γεωργία και στο σύστηµα πιστοποίησης.
  • Η δημιουργία της κατάλληλης υποδοµής για την οργάνωση της εµπορίας – διακίνησης των βιολογικών προϊόντων.
  • Έλεγχος της αγοράς σε ό,τι αφορά στη ζήτηση των βιολογικών προϊόντων και κατευθυντήριες γραµµές προς τους βιοκαλλιεργητές σε ό,τι αφορά στις ποσότητες που µπορεί να απορροφήσει η ελληνική και διεθνής αγορά.
  • Η οργάνωση της διάθεσης των απαραίτητων εφοδίων για την άσκηση της βιολογικής γεωργίας, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα προϊόντα φυτοπροστασίας.

 

 

Προϋποθέσεις εξάπλωσης – Προτάσεις

  • Η οικονοµική ενίσχυση των βιοκαλλιεργητών, τόσο κατά την µεταβατική περίοδο όσο και κατά την µετέπειτα πορεία των βιοκαλλιεργητών.
  • Η οργάνωση και η αξιοπιστία του συστήµατος ελέγχου και πιστοποίησης των βιολογικών προϊόντων.
  • Απλοποίηση της διαδικασίας ένταξης του βιοκαλλιεργητή στην βιολογική γεωργία και στο σύστηµα πιστοποίησης.
  • Η οργάνωση της εµπορίας και διακίνησης των βιολογικών προϊόντων.
  • Έλεγχος της αγοράς σε ό,τι αφορά στη ζήτηση των βιολογικών προϊόντων και πληροφόρηση των βιοκαλλιεργητών σε ό,τι αφορά στις ποσότητες που µπορεί να απορροφήσει η ελληνική και η διεθνής αγορά.
  • Η ενηµέρωση των αγροτών σε θέµατα βιολογικής γεωργίας.
  • Η ενημέρωση των παιδιών μέσω του σχολείου για τη βιολογική γεωργία και τα οφέλη της.
  • Η αναβάθμιση της βιολογικής γεωργίας στη γεωπονική εκπαίδευση, τόσο σε προπτυχιακό, όσο και σε µεταπτυχιακό επίπεδο.
  • Η δηµιουργία τράπεζας πληροφόρησης σχετικά µε την πρόοδο, τα επιτεύγµατα και τις εµπειρίες από την άσκηση της βιολογικής γεωργίας.
  • Η χρηµατοδότηση ερευνητικών προγραµµάτων, προκειµένου να διερευνηθούν όλες οι δυνατές εναλλακτικές λύσεις για την εφαρµογή της βιολογικής γεωργίας στις κύριες καλλιέργειες του τόπου µας.
  • Η ενίσχυση της υποδοµής και η ίδρυση νέων ερευνητικών σταθµών και Ινστιτούτων που υπηρετούν τον γεωργικό τοµέα.
  • Η ενηµέρωση του καταναλωτικού κοινού για τα βιολογικά προϊόντα και γενικότερα η ευαισθητοποίησή του σε θέµατα προστασίας περιβάλλοντος.

 

Αναζητήστε στην Οίκοpress

Βασίλης Τακτικός

Βασίλης Τακτικός - προσωπικός ιστότοπος

Επισκεφθείτε επίσης

 

bio trikala logo

ΑΜΚΕ Ερύμανθος

Social Activism

paratiritiriokp

solon

Ερύμανθος Κοινωφελής Εργασία

edo-mko

Επισκεφθείτε τα Blog Μας

TheBlogIconBlogger 

Πανελλήνιο Παρατηρητήριο

Βασίλης Τακτικός – Συγγράμματα για την Κοινωνική Οικονομία

Δημοσιογραφία Πολιτών

Συμμετοχική Δημοκρατία

Η Επανάσταση των Social Media

Πράσινες Πόλεις

Υδάτινοι Πόροι και Περιβάλλον

Διαδραστική Παιδεία μέσω της Τέχνης

Κοινωνικά Υποστηριζόμενη Γεωργία

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Social Activism in the World

Κοινωνική Οικονομία

 

Συμπράττων φορέας

Περιφέρεια Αττικής