Το κοινωνικό και πολιτιστικό κεφάλαιο και ο εναλλακτικός τουρισμός

Γράφει ο Αθανάσιος Κόκκοτος,
Διαχειριστής Περιβάλλοντος - Περιβαλλοντολόγος

 

Τι είναι το κοινωνικό και πολιτιστικό κεφάλαιο ενός τόπου; Τι είναι ο εναλλακτικός τουρισμός και γιατι απαιτεί τη χρήση και την αξιοποίηση των δύο κεφαλαίων; Σε αυτό το άρθρο δίνεται μια απάντηση σε όλα αυτά τα ερωτήματα, που είναι σημαντικά για την κατανόηση της σημασίας ανάπτυξης του εναλλακτικού τουρισμού σε έναν τόπο.

 

Είναι ευρέως γνωστό πως η οικονομική αγορά στηρίζει, από τον χώρο του τουρισμού, το μοντέλο εκείνο που ευνοεί στην άμεση κερδοφορία της. Το μοντέλο αυτό είναι γνωστό ως το μοντέλο του μαζικού τουρισμού το οποίο στηρίζεται στο τρίπτυχο «Ήλιος-Θάλασσα-Άμμος» και το οποίο στην διεθνή βιβλιογραφία είναι γνωστό ως «sea-sun-sand».

Για να στηριχθεί λοιπόν αυτή η μορφή τουρισμού, δημιουργήθηκε μια μεγάλη βιομηχανία παραγωγής για να την στηρίξει και να την προωθήσει γνωστή και ως βιομηχανία τουρισμού. Η ανάπτυξη και η λειτουργία αυτής της βιομηχανίας στηρίζεται στην κατασκευή τεράστιων ξενοδοχειακών μονάδων κοντά σε παραθαλάσσιες περιοχές, καθώς και σε μεγάλα πολύβουα κέντρα διασκέδασης που τα συνοδεύουν.

Τα οφέλη που προκύπτουν από την εφαρμογή αυτού του είδους τουρισμού για την κοινωνία της περιοχής που τον «φιλοξενεί» είναι σχεδόν μηδαμινά. Συγκεκριμένα:

Η μαζική αύξηση των τουριστών, προκαλεί και μεγάλη αύξηση του όγκου των απορριμμάτων της περιοχής, υποβαθμίζοντας το περιβάλλον της.

Η κατασκευή τεράστιων ξενοδοχειακών μονάδων προκαλεί αλλοίωση της μορφολογίας της περιοχής και επεμβαίνει βίαια στην παραδοσιακή αισθητική του τόπου.

Ο τουρισμός αυτός είναι καθαρά εποχιακός (μόνο το καλοκαίρι) με αποτέλεσμα το χειμώνα η όποια παραγωγική οικονομική δραστηριότητα της περιοχής που αναπτύσσεται το καλοκαίρι να μειώνεται δραματικά τον χειμώνα.

Το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων που προκύπτουν από την μαζική αύξηση των τουριστών στην περιοχή, τα καρπώνονται μόνο οι επιχειρηματίες που κάνουν άμεση εκμετάλλευση της προσέλευσης των τουριστών, χωρίς να ωφελείται η τοπική κοινωνία στο σύνολό της.

Έτσι, ως απάντηση στο παραπάνω προβληματικό και «υδροκέφαλο» μοντέλο ανάπτυξης τουριστικού προϊόντος υπάρχει, ένα εναλλακτικό μοντέλο τουρισμού που έρχεται να διορθώσει όλες αυτές τις ατέλειες και να προσδώσει πραγματικά οφέλη στην συνολική κοινότητα του τόπου που εφαρμόζεται. Αυτό το είδος τουρισμού είναι γνωστό με την ευρύτερη ονομασία ως εναλλακτικός τουρισμός.

Τι είναι ο εναλλακτικός τουρισμός;

Ο εναλλακτικός τουρισμός είναι μια καινούρια φιλοσοφία στον τομέα του τουρισμού και περιλαμβάνει όλες εκείνες τις μορφές του τουρισμού, οι οποίες προσελκύουν τουρίστες με ειδικά ενδιαφέροντα. Τα κύρια χαρακτηριστικά του είναι:

  • Η αναζήτηση της αυθεντικότητας και της επαφής με τη φύση
  •  
  • Η άρνηση των απρόσωπων τουριστικών πακέτων
  •  
  • Η αποφυγή των κοσμικών παραλιών ή ο συνδυασμός των διακοπών με την προσφορά εθελοντικής εργασίας.
  •  
  • Αλληλεπίδραση του ανθρώπου με τα πολιτιστικά μνημεία.
  •  
  • Στήριξη αγροτικών περιοχών.
  •  
  • Επίλυση του προβλήματος του εποχιακού τουρισμού.
  •  
  • Βοήθεια και στήριξη σε ασθενής κοινωνικά και οικονομικά ομάδες κατοίκων της περιοχής
  •  

Σύμφωνα λοιπόν με τα παραπάνω, φαίνεται, πως ο εναλλακτικός τουρισμός απασχολεί μόνο ένα μικρό αριθμό τουριστών, δίνοντας έμφαση στα ατομικά του γούστα και επιλογές, προσπαθώντας να τον καλύψει πλήρως και ποιοτικά. Παράλληλα, πέρα από την ικανοποίηση του τουρίστα στοχεύει και στο να προσδώσει το μέγιστο όφελος στην ευρύτερη τοπική κοινωνία βελτιώνοντάς την και αυτήν εξίσου ποιοτικά.

Για να έχει όμως επιτυχία, απαιτείτε η κινητοποίηση του κοινωνικού κεφαλαίου της περιοχής όπου αναπτύσσεται, ειδάλλως δεν θα μπορεί να είναι επιτυχημένος.

Τι είναι το κοινωνικό κεφάλαιο και πως συμβάλει στην ανάπτυξη του εναλλακτικού τουρισμού;

Η οικονομία της αγοράς δεν είναι σε θέση να στηρίξει τον εναλλακτικό τουρισμό με τις υψηλές κοινωνικές αξίες τις οποίες στοχεύει (όπως η περιβαλλοντική προστασία του τόπου, η στήριξη των οικονομικά ασθενέστερων κατοίκων της περιοχής, την άρση αποκλεισμού κοινωνικών ομάδων κ.λπ.) και αυτό, γιατί δεν ενδιαφέρεται γι’αυτές, αφού η προώθησή τους, δεν φέρνει κανένα κέρδος για την ίδια.

Οπότε, ο μόνος παράγοντας εκείνος ο οποίος είναι σε θέση να στηρίξει ένα τέτοιο είδος τουρισμού είναι μόνο, οι ίδιοι οι κάτοικοι της περιοχής, οργανωμένοι σε ομάδες ή δίκτυα τέτοια, που σκοπό έχουν την προώθηση των δικών τους συμφερόντων. Δηλαδή εν ολίγοις, ο εναλλακτικός τουρισμός για να αναπτυχθεί σωστά και ολοκληρωμένα σε μια περιοχή, απαιτεί την κινητοποίηση και αξιοποίηση του κοινωνικού κεφαλαίου του τόπου.

Το κοινωνικό κεφάλαιο λοιπόν, είναι μια έννοια σύμφυτη με την κοινωνική δομή, διευκολύνει την ατομική δράση και τη νοηματοδοτεί εντός του κοινωνικού πλαισίου.

Το κοινωνικό κεφάλαιο απαρτίζεται από επικαλυπτόμενα κοινωνικά δίκτυα, τα οποία διαθέτουν κοινές αξίες, εμπιστοσύνη και κοινά κριτήρια αποφάσεων. Σε δίκτυα με υψηλό επίπεδο κοινωνικού κεφαλαίου επικρατεί η αρχή της αμοιβαιότητας που συμβάλλει στην ατομική ευημερία, δεδομένου ότι οι συμμετέχοντες έχουν ευχερέστερη πρόσβαση στην πληροφορία ή άλλους πόρους, οι οποίοι αυξάνουν τις ευκαιρίες ατομικής τους ολοκλήρωσης.

Διακρίνονται τρεις παράμετροι του κοινωνικού κεφαλαίου:

  • Η εμπιστοσύνη που οικοδομείται μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα και διασφαλίζει ότι οι υποχρεώσεις και τα καθήκοντα των μελών θα διεκπεραιωθούν ομαλά.
  •  
  • Η πληροφορία που διοχετεύεται μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα.
  •  
  • Οι κανονιστικές ρυθμίσεις και κυρώσεων που επιβάλλονται στα μέλη των δικτύων, υπαγορεύοντάς τους συγκεκριμένες συμπεριφορές.
  •  

Τι είναι το πολιτιστικό κεφάλαιο και πως συμβάλει στην ανάπτυξη του εναλλακτικού τουρισμού;

Το πολιτιστικό κεφάλαιο μιας περιοχής είναι ένα σύνολο που περιλαμβάνει:

Όλες τις μορφές τέχνης που έχουν αναπτυχθεί στην περιοχή. Τέτοιες τέχνες είναι η παραδοσιακή μουσική του τόπου, η ιδιαίτερη διακόσμηση των χώρων και των ενδυμάτων των κατοίκων της περιοχής, η κεραμική τους, η ζωγραφική τους κ.λπ.

Είναι επίσης, όλοι οι χώροι και οι εγκαταστάσεις εκείνες που προάγουν την τέχνη ή περιλαμβάνουν μνημεία, όπως τα μουσεία, οι χώροι έκθεσης, οι αρχαιολογικοί χώροι κ.λπ.

Επίσης, είναι τα ήθη, έθιμα και παραδόσεις της περιοχής, καθώς και η συνολική και ευρύτερη πνευματική καλλιέργεια των κατοίκων που στηρίζει, ενισχύει αλλά και παράγει νέες μορφές παραγωγικών πολιτιστικών δραστηριοτήτων.

Ακόμη ως πολιτιστικό κεφάλαιο μιας περιοχής μπορεί να είναι και η γαστρονομική της παράδοση.

Ο εναλλακτικός τουρισμός για να αναπτυχθεί, χρειάζεται την αξιοποίηση του πολιτιστικού κεφαλαίου της περιοχής και αυτό, διότι η αξιοποίηση των χαρακτηριστικών αυτού του κεφαλαίου προσδίδει εκείνη την ιδιαίτερη ποιότητα που προσπαθεί αυτό το είδος του τουρισμού να προωθήσει. Έτσι, εν αντιθέσει με τον μαζικό τουρισμό που δεν ενδιαφέρεται να ενσωματώσει τον τουρίστα στην κουλτούρα της περιοχής και τον βλέπει ως ένα ξένο επισκέπτη, ο εναλλακτικός τουρισμός απ’την άλλη μεριά, ενδιαφέρεται να ενσωματώσει τον τουρίστα στον τοπικό χαρακτήρα της περιοχής γιατί τον βλέπει ως φιλοξενούμενο. Ο εναλλακτικός τουρισμός, έχοντας ως υψηλή αξία την γνήσια και σωστή φιλοξενία που χαρακτηρίζει τον τόπο μας από αρχαιοτάτων χρόνων, χρειάζεται να αξιοποιήσει στο έπακρο αυτούς τους πολιτιστικούς πόρους που διαθέτει η περιοχή κάνοντας τον ίδιο τον τουρίστα κομμάτι του ιδιαίτερου χαρακτήρα του τόπου.

Έτσι, στα τουριστικά πακέτα του εναλλακτικού τουρισμού, οι δραστηριότητες εκείνες τις οποίες συναντά κανείς και που αξιοποιούν το πολιτιστικό κεφάλαιο για να επιτύχουν την ενσωμάτωση του τουρίστα, μπορεί να είναι, πέρα από την συμμετοχή του σε απλές επισκέψεις μουσείων και αρχαιολογικών χώρων, επισκέψεις σε παραδοσιακά γλέντια της περιοχής, δοκιμή και εκπαίδευση σε παραδοσιακές συνταγές σε τοπικές ταβέρνες καθώς και οποιαδήποτε άλλη δράση που θα τον κάνει να έρθει σε επαφή με τους ντόπιους και να συναναστραφεί μαζί τους. Η συναναστροφή του τουρίστα με τους ντόπιους, μέσα από την συμμετοχή του στις παραδόσεις τους και την εκπαίδευση του σε αυτήν, θα τον βοηθήσει να τους μάθει καλύτερα και να γίνει έτσι και ο ίδιος ένα κομμάτι του τόπου, βιώνοντας την πραγματική Ελληνική φιλοξενία για την οποία είμαστε σε όλο τον κόσμο γνωστοί.

Αναζητήστε στην Οίκοpress

Βασίλης Τακτικός

Βασίλης Τακτικός - προσωπικός ιστότοπος

Επισκεφθείτε επίσης

 

bio trikala logo

ΑΜΚΕ Ερύμανθος

Social Activism

paratiritiriokp

solon

Ερύμανθος Κοινωφελής Εργασία

edo-mko

Επισκεφθείτε τα Blog Μας

TheBlogIconBlogger 

Πανελλήνιο Παρατηρητήριο

Βασίλης Τακτικός – Συγγράμματα για την Κοινωνική Οικονομία

Δημοσιογραφία Πολιτών

Συμμετοχική Δημοκρατία

Η Επανάσταση των Social Media

Πράσινες Πόλεις

Υδάτινοι Πόροι και Περιβάλλον

Διαδραστική Παιδεία μέσω της Τέχνης

Κοινωνικά Υποστηριζόμενη Γεωργία

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Social Activism in the World

Κοινωνική Οικονομία

 

Συμπράττων φορέας

Περιφέρεια Αττικής