Οικολογία και διατροφή

Γράφει η Βασιλική Καλογεροπούλου,

Θεατρολόγος Msc

 

Το πραγματικά οικονομικό φαγητό σέβεται και προστατεύει το περιβάλλον. Ψωνίζοντας τοπικά, εποχικά προϊόντα, αποφεύγοντας τις πολλές συσκευασίες και υιοθετώντας οικολογικές μαγειρικές συνήθειες μπορούμε να βοηθήσουμε τον πλανήτη μας ώστε να μπορεί και αυτός να συντηρεί όλους εμάς που ζούμε σε αυτόν και παράλληλα να κάνουμε οικονομία, ειδικά αυτή τη δύσκολη από πολλές απόψεις, για όλους μας, εποχή.

      

     Το περιβάλλον και η διατροφή είναι 2 συστήματα που αναπτύσσουν ισχυρές και αμφίδρομες σχέσεις εξάρτησης , συναρτήσει ποικίλων μεταβλητών και συνθηκών: Το περιβάλλον διαμορφώνει τα διατροφικά πρότυπα και αντιστρόφως η διατροφή, η σίτιση επηρεάζει το οικοσύστημα.

     Με τον όρο Διατροφική Οικολογία εννοούμε ένα συνειδητοποιημένο τρόπο διατροφής που σέβεται το περιβάλλον και τους υπόλοιπους ανθρώπους του πλανήτη. Είναι μια διατροφή που στηρίζεται σε φυσικά, τοπικά, εποχικά προϊόντα των οποίων η παραγωγή, η διακίνηση και η συσκευασία δεν έχει αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Όταν βάζουμε τις αρχές της Μαγειρικής Οικολογίας στη ζωή μας τρώμε έξυπνα και συνειδητοποιημένα, επιλέγοντας υγιεινά τρόφιμα με χαμηλό ενεργειακό αποτύπωμα.

   Η οικολογική επιβάρυνση της Γης ως απόρροια της διατροφής του ανθρώπου συνιστά ένα καίριο πρόβλημα που χρήζει ιδιαίτερης επιστημονικής προσέγγισης και απαιτεί άμεση κινητοποίηση και στοχευμένη στρατηγική για τη βιώσιμη επίλυσή του και την επαναφορά του στην αρχική έννοια της διατροφής η οποία θα έπρεπε να σηματοδοτεί μια συγκεκριμένη φιλοσοφία και στάση ζωής.

   Οι επιλογές των καταναλωτών πρέπει να προσανατολίζονται προς τροφές περισσότερο υγιεινές , θρεπτικότερες, γευστικότερες που παράγονται με μεθόδους που σέβονται το περιβάλλον και βελτιώνουν το εμπορικό και αγροτικό ισοζύγιο.

   Είναι αναγκαία όσο ποτέ άλλοτε η καλλιέργεια των συνθηκών για την τήρηση των νόμιμων κανόνων στον τομέα του περιβάλλοντος και του κύκλου ζωής των προϊόντων, εφόσον πέρα από τα χαρακτηριστικά της θρεπτικής τους αξίας , οι κανόνες αυτοί αφορούν στην προστασία των φυσικών πόρων, στη δημιουργία λιγότερων αποβλήτων, μικρότερων επιπτώσεων στο περιβάλλον και στην ελάττωση του «οικολογικού αποτυπώματος».

Ο όρος «οικολογικό αποτύπωμα» εκφράζει κοινώς το βαθμό κατανάλωσης των πόρων της Γης σε εκτάρια παραγωγικής γης από τους ανθρώπους. Αποτελεί, πιο απλά, ένα χρήσιμο εργαλείο που μετρά την επίπτωση του καθενός μας στη γη βάσει του τρόπου χρήσης των πόρων της (δηλ. του εδάφους, του αέρα, του νερού και της ενέργειάς της) στην καθημερινή του ζωή (τροφή, μετακίνηση, ένδυση, κατοικία, απορρίμματα κτλ).

Είναι στην ουσία ο δείκτης του υπερκαταναλωτισμού και της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος από την ανθρώπινη παρουσία ως προς τη βιωσιμότητα των φυσικών πόρων. Το φαγητό δεν είναι απλά ένα εμπόρευμα. Είναι μια αναγκαιότητα αλλά και μια πηγή απόλαυσης, είναι μέρος της πολιτιστικής ταυτότητας αλλά και ένα πολύ προσωπικό και συναισθηματικό θέμα. Ο τρόπος που μεγαλώνουμε, παράγουμε και καταναλώνουμε τρόφιμα έχει επιπτώσεις στον πλανήτη και αυτό πρέπει να το λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη.

   Όσον αφορά το ποιες ομάδες τροφίμων θεωρούνται περισσότερο «επιβλαβείς» για το περιβάλλον, η κατανάλωση κρέατος και των λοιπών ζωικών προϊόντων φαίνεται να είναι η πιο κοστοβόρα για το περιβάλλον. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι το οικολογικό αποτύπωμα για την παραγωγή ενός κιλού μοσχαριού ισοδυναμεί με το αντίστοιχο που προκύπτει από τη χρήση ενός Η/Υ για 45 ημέρες! Οι δραστηριότητες κτηνοτροφίας είναι υπεύθυνες για το 18% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σύμφωνα με έρευνα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Η παραγωγή ενός μπιφτεκιού εκπέμπει την ίδια ποσότητα αερίων του θερμοκηπίου όσο ένα αυτοκίνητο που διανύει 10 χιλιόμετρα. Σύμφωνα με έρευνες η Ελλάδα έχει υψηλή κατανάλωση κρέατος που έχει αυξηθεί κιόλας ιδιαίτερα τα 20 τελευταία χρόνια. Η Ελλάδα κατέχει την 11η θέση παγκοσμίως στην κατανάλωση μοσχαριού – αρκετά υψηλή αν σκεφτούμε ότι είμαστε η γενέτειρα της Μεσογειακής Διατροφής που παραδοσιακά περιλαμβάνει ελάχιστο κρέας.

   Η μείωση της κατανάλωσης του κρέατος και των λοιπών ζωικών προϊόντων, η στροφή προς τα εποχικά και τοπικά προϊόντα και η αγορά «τίμιας» τροφής θεωρούνται ότι αποτελούν τους 4 πυλώνες για μια «οικολογική διατροφή». Από αυτή την οπτική, σε παγκόσμιο επίπεδο, θα πρέπει να δοθεί έμφαση στην προώθηση προτύπων κατανάλωσης και μοντέλων παραγωγής τα οποία μειώνουν τα περιβαλλοντικά απόβλητα και παράλληλα καλύπτουν τις βασικές ανάγκες της ανθρωπότητας. Για παράδειγμα η παραγωγή και η κατανάλωση τοπικών, εποχικών και γνήσιων προϊόντων στον τόπο παραγωγής (από κατοίκους αλλά και από γαστρονομικό τουρισμό) μειώνει το κόστος μεταφοράς, την παραγωγή ενέργειας με απώτερη επιδίωξη την προστασία του αγροτικού τοπίου και γενικότερα την εξυγίανση της Γης και την επιβίωση του ανθρώπινου είδους.

   Όμως η αλλαγή της νοοτροπίας των ανθρώπων είναι μια πολύπλοκη και δύσκολη διαδικασία και σίγουρα μεγάλη πρόκληση στον τομέα της διατροφής γιατί αν πρόκειται να πειστούν οι καταναλωτές να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους αυτό θα πρέπει να γίνει σωστά. Εξάλλου είναι σαφές πως η επιβάρυνση του περιβάλλοντος και η υπερβολική κατανάλωση κρέατος έχει επιπτώσεις και στην υγεία των ανθρώπων και δεν είναι τυχαίο ότι στις αναπτυγμένες χώρες η πλειοψηφία του πληθυσμού συνεχίζει να είναι υπέρβαρη αν όχι παχύσαρκη.

   Μοναδική λύση θα λέγαμε της νέας διατροφικής διπλωματίας είναι η σταδιακή αλλαγή των διατροφικών συνηθειών (αυξημένη κατανάλωση εποχικών φρούτων και λαχανικών, μικρότερη κατανάλωση κρέατος και επεξεργασμένων τροφίμων) και δικαιότερο εμπόριο. Κι εδώ θα πρέπει να δοθεί μεγάλη έμφαση καθώς συν τοις άλλοις, δουλεύοντας με τον παραγωγό, τη λιανική πώληση, τους καταναλωτές και τους φορείς υγείας είναι δυνατόν να βρεθεί μια ισορροπία μεταξύ της χρήσης των πόρων και των τροφίμων. Οι τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές όταν αγοράζουν τρόφιμα να αντικατοπτρίζουν και το πραγματικό κόστος από την άποψη και του περιβάλλοντος και της υγείας.

   Έτσι, ιδιαίτερα τούτη τη δύσκολη για όλους χρονική περίοδο, σκοπός πρέπει να είναι η οικονομία όχι μόνο σε χρήματα αλλά και σε ενέργεια, νερό και σκουπίδια δηλ. και μικρότερο ποσοστό φαγητού στα απορρίμματα. Γιατί εκτός από τον τρόπο παραγωγής υπάρχει και ο τρόπος μεταφοράς, επεξεργασίας και συσκευασίας των τροφίμων που έχει δραματικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Εκτός αυτού ο τρόπος που μαγειρεύουμε στο σπίτι επηρεάζει και αυτός την κατάσταση.

Οφείλουμε για το καλό όλων μας να βάλουμε στη ζωή μας σταδιακά τις αρχές της «μαγειρικής οικολογίας» κάνοντας σημαντικές αλλαγές στον τρόπο που επιλέγουμε, ψωνίζουμε, μαγειρεύουμε και τρώμε. Όπως προαναφέρθηκε ειδικά αυτή τη δύσκολη για όλους μας εποχή της λεγόμενης «οικονομικής κρίσης» , η αλλαγή αυτή είναι απαραίτητη όχι μόνο για οικολογικούς – περιβαλλοντικούς λόγους αλλά και για καθαρά οικονομικούς λόγους καθώς επίσης για λόγους εθνικής διατροφικής ασφάλειας.

   Όταν αφαιρείται η διατροφική ταυτότητα – παράδοση – πολιτισμός των χωρών , επιβαρύνεται βάναυσα το περιβάλλον και η ανθρώπινη υγεία. Αντίθετα η έννοια της αυθεντικότητας, της εντοπιότητας θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές για τη βιωσιμότητα, την ελαχιστοποίηση του κινδύνου αγοράς, την ενίσχυση της αγροτικής οικονομίας, την ασφάλεια και την ποιότητα. Σε παγκόσμιο επίπεδο είναι αναγκαίο η διατροφική δημοκρατία να χτίζεται παράλληλα με την περιβαλλοντική δημοκρατία, σε συνεργασία με τις περιβαλλοντικές οργανώσεις και τα κινήματα των καταναλωτών και των αγροτών. Η παραγωγή αυθεντικών προϊόντων και η τήρηση της τροφικής αλυσίδας, αποτελεί την αιχμή του δόρατος της νέας διατροφικής – πολιτικής διπλωματίας.

   Η Διατροφική Οικολογία είναι μια στάση ζωής. Ένας συνειδητοποιημένος τρόπος διατροφής που σέβεται το περιβάλλον και τους υπόλοιπους ανθρώπους του πλανήτη. Βάζοντας τις αρχές και της Μαγειρικής Οικολογίας στη ζωή μας τρώμε έξυπνα και συνειδητοποιημένα, επιλέγοντας υγιεινά τρόφιμα (που κατ` ουσίαν είναι και τα φθηνότερα) με χαμηλό ενεργειακό αποτύπωμα. Αρκεί να σκεφτούμε ότι τρώγοντας για παράδειγμα μια φρεσκοκομμένη πλούσια σαλάτα ή ένα σπιτικό λαδερό φαγητό αντί για κρέας στα κάρβουνα, και βιταμίνες προσφέρουμε στον οργανισμό μας και δε βλάπτουμε το περιβάλλον σε αντίθεση με το ανθυγιεινό μαγείρεμα στα κάρβουνα που και το περιβάλλον μολύνει και τοξίνες μας φορτώνει.

   Μπορούμε πολύ εύκολα να μαγειρέψουμε στο σπίτι μας οικολογικά και οικονομικά αντί να φάμε κάτι έξω ή να παραγγείλουμε απέξω και πάλι θα κάνουμε κάτι καλό για το περιβάλλον, για την υγεία μας αλλά και για την «τσέπη» μας. Δε θα πληρώσουμε κάποιον άλλον για να το ετοιμάσει, να το πακετάρει, να το μεταφέρει ή και να το διαφημίσει. Ή μπορούμε τουλάχιστον να ζητήσουμε χαρτοπετσέτες αντί για πλαστικά μαχαιροπήρουνα και να προτιμήσουμε τα φρέσκα προϊόντα που δεν έχουν υποστεί επεξεργασία και δεν είναι συσκευασμένα καθώς το 30% της ενέργειας που χρησιμοποιείται από τους παραγωγούς τροφίμων πάει για επεξεργασία και συσκευασία. Οι πλήρεις ανεπεξέργαστες τροφές σημαίνουν λιγότερη ρύπανση.

Επιπλέον τις περισσότερες φορές τα χύμα τοπικά – εποχικά προϊόντα είναι πολύ πιο οικονομικά και πολύ πιο οικολογικά. Όταν αγοράζουμε χύμα γλιτώνουμε το κόστος συσκευασίας και δεν αγοράζουμε άχρηστα πλαστικά που καταλήγουν στα σκουπίδια. Το ίδιο μπορούμε να κάνουμε και με το νερό. Είναι καλύτερο να προτιμούμε το νερό βρύσης εφόσον ο τόπος στον οποίο κατοικούμε το επιτρέπει. Το εμφιαλωμένο νερό στα πλαστικά μπουκάλια ζημιώνει το περιβάλλον ενώ σε σχέση με την κατανάλωση, η ανακύκλωση αυτών των μπουκαλιών είναι ελάχιστη. Τεράστιες ποσότητες πετρελαίου καταναλώνονται για να παραγάγουν και να μεταφέρουν αυτά τα μπουκάλια.

   Όταν η διατροφή μας είναι πιο εναρμονισμένη με τις εποχές του χρόνου τρώμε όχι μόνο πιο οικολογικά και οικονομικά αλλά και πιο υγιεινά. Ένα προϊόν εκτός εποχής είτε έχει έρθει από πολύ μακριά, είτε έχει μπει στο ψυγείο ή την κατάψυξη για μεγάλο χρονικό διάστημα είτε έχει παραχθεί με κάποιο τρόπο που απαιτεί περισσότερους φυσικούς πόρους. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις οι επιπτώσεις στο περιβάλλον είναι καταστροφικές. Ας κάνουμε λοιπόν υπομονή και ας τρώμε ό,τι καλό μας δίνει η φύση σε κάθε εποχή.

Στο επόμενο άρθρο μας θα αναφερθούμε ειδικότερα στις αρχές της Μαγειρικής Οικολογίας, σε απλούς τρόπους μείωσης της σπατάλης αλλά και στο πώς μπορούμε να μειώσουμε τα τρόφιμα που πετάμε στα απορρίμματα.  

 

Πηγές: www.s-presso.gr/oikologia-kai-diatrofi

           www.bletsas.gr/cooking-ecology

             www.men`shealth.gr

             www.biocoral.gr/blog/fae-oikologika

 

                  

  

 

Αναζητήστε στην Οίκοpress

Βασίλης Τακτικός

Βασίλης Τακτικός - προσωπικός ιστότοπος

Επισκεφθείτε επίσης

 

bio trikala logo

ΑΜΚΕ Ερύμανθος

Social Activism

paratiritiriokp

solon

Ερύμανθος Κοινωφελής Εργασία

edo-mko

Επισκεφθείτε τα Blog Μας

TheBlogIconBlogger 

Πανελλήνιο Παρατηρητήριο

Βασίλης Τακτικός – Συγγράμματα για την Κοινωνική Οικονομία

Δημοσιογραφία Πολιτών

Συμμετοχική Δημοκρατία

Η Επανάσταση των Social Media

Πράσινες Πόλεις

Υδάτινοι Πόροι και Περιβάλλον

Διαδραστική Παιδεία μέσω της Τέχνης

Κοινωνικά Υποστηριζόμενη Γεωργία

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Social Activism in the World

Κοινωνική Οικονομία

 

Συμπράττων φορέας

Περιφέρεια Αττικής