Με νου και σύνεση για τα απόβλητα της πόλης

Δημοσιεύτηκε: Παρασκευή, 26 Οκτωβρίου 2012 14:18

Γράφει η Κωνσταντίνα Μπαλάσκα

Χημικός

Μία ιστορική αναδρομή είναι πάντοτε χρήσιμη, για το λόγο αυτό και αναφορικά στα λύματα των πόλεων, εννοώντας τα απόβλητα αυτών, θα ξεκινήσω κατά αυτό τον τρόπο. Μέθοδοι απομάκρυνσης των λυμάτων υπήρχαν από τα αρχαία χρόνια κυρίως στους ανεπτυγμένους πολιτισμούς. Υπόνομοι βρέθηκαν σε ερείπια προϊστορικών πόλεων, όπως η Κρήτη και η Συρία. Υπόνομοι οι οποίοι εξυπηρετούσαν την απομάκρυνση της βροχής στην Αρχαία Ρώμη λειτουργούν ακόμη και σήμερα. Κατά το Μεσαίωνα άρχιζαν να χτίζονται βόθροι. Καθώς γέμιζαν, οι εργάτες τους άδειαζαν με χρέωση του ιδιοκτήτη. Κατόπιν, απομακρύνονταν σε θαλάσσιες περιοχές, σε λίμνες ή ποτάμια. Κατά το 19ο αιώνα, άρχιζαν να χτίζονται καλύτερα αποχετευτικά συστήματα τα οποία βελτίωσαν την ποιότητα της ζωής. Τον 20ο αιώνα, πολλές πόλεις και βιομηχανίες συνειδητοποίησαν ότι η απομάκρυνση των λυμάτων απευθείας σε ποταμιά και λίμνες προκαλούσε προβλήματα υγείας, όπως χολέρα. Για το λόγο αυτό κατασκευάστηκαν εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων. Το 1950 και το 1960 ξεκίνησαν να χτίζονται οι πρώτες εγκαταστάσεις.

Τώρα, μιλώντας για λύματα ή πιο απλά για απόβλητα, αναφερόμαστε στα στερεά στα υγρά και τα αέρια. Τα αέρια δε θα μας απασχολήσουν εν προκειμένης λόγω του ότι μονάχα πρόληψη και μείωση της παραγωγής τους μπορούμε να επιτύχουμε και τίποτε άλλο.

Στα δύο άλλα είδη περιλαμβάνονται τα οικιακά απόβλητα, τα αστικά απόβλητα και τα υγρά αστικά απόβλητα.

Γενικά, στα αστικά απόβλητα περιλαμβάνονται και τα βιομηχανικά απόβλητα και τα νοσοκομειακά (επικίνδυνα, τοξικά ή/και ραδιενεργά).

Μιλώντας για τα απορρίμματα, καλό είναι να θυμόμαστε ότι ως προτεραιότητα έχουμε τα εξής:

• πρόληψη παραγωγής αποβλήτων, που αποτελεί βασικό και κύριο στόχο,

• μείωση παραγωγής τους,

• μείωση βλαπτικότητας,

• ανακύκλωση – επαναχρησιμοποίηση,

• ανάκτηση υλικών και ενέργειας,

• ασφαλής διάθεση των υπολειμμάτων,

Το παραπάνω βασικό μοτίβο μπορούμε να το δούμε και ως ένα «ανάποδο τρίγωνο» με την πρόληψη παραγωγής αποβλήτων να κατέχει πολύ χώρο στο τρίγωνο αυτό στη βάση του καθώς και η ασφαλής διάθεση των υπολειμμάτων να κατέχουν λίγο χώρο στην μύτη του τριγώνου, εννοώντας την όσο το δυνατόν μικρότερη τελική διάθεση απορριμμάτων που δεν μπορούν να υποστούν περαιτέρω επεξεργασία.

Μερικά παραδείγματα διαχείρισης απορριμμάτων και πρόληψης δημιουργίας αποβλήτων

Στις περισσότερες ευρωπαϊκές πόλεις οι κάδοι των οικιακών απορριμμάτων δε βρίσκονται στο δρόμο ή στα πεζοδρόμια όπως στην Ελλάδα, αλλά μέσα στις αυλές των σπιτιών ή εντός των χώρων οικιών και πολυκατοικιών. Κάθε οικογένεια έχει το δικό της κάδο ενώ τα τέλη καθαριότητας που καταβάλλει αντιστοιχούν ανάλογα με τα σκουπίδια που παράγει.

Στη Γερμανία, τα πάντα ανακυκλώνονται και επαναχρησιμοποιούνται. Σε κάθε σπίτι ή διαμέρισμα στις πόλεις και τα χωριά της Γερμανίας υπάρχουν ειδικά κιβώτια για τα απορρίμματα, τα οποία είναι προσβάσιμα μόνο από τους ενοίκους. Υπάρχουν διάφοροι τύποι κάδων ανακύκλωσης με διαφορετικά χρώματα (κίτρινος για τα υλικά συσκευασίας, πράσινος για τα χαρτιά, καφέ για τα οργανικά απορρίμματα, γκρι για όλα όσα δεν ανακυκλώνονται κ.τ.λ. Η ανακύκλωση συσκευασιών ξεπερνάει το 50%, με το ποσοστό αυτό να αυξάνει διαρκώς, λόγω του ότι οι παραβάτες αναγκάζονται να πληρώσουν υψηλά πρόστιμα ανά περιπτώσεις.

Στην Αγγλία, το 20-30% των οικιακών απορριμμάτων της χώρας ανακυκλώνεται ή επαναχρησιμοποιείται, ενώ ως στόχος είναι το ποσοστό τούτο να αυξηθεί περαιτέρω μέχρι το 2015. Στις μονοκατοικίες, περιμετρικά του κέντρου του Λονδίνου, οι ιδιοκτήτες συλλέγουν τα σκουπίδια σε πλαστικές σακούλες στο σπίτι, κατόπιν τα βγάζουν στην εξώπορτα όταν είναι να περάσει η υπηρεσία αποκομιδής του δήμου. Για τις πολυκατοικίες του κέντρου υπάρχουν ειδικοί κάδοι στην εξώπορτα κάθε κτιρίου. Κάθε κάτοικος πληρώνει δημοτικά τέλη για την υπηρεσία καθαριότητας, τα οποία υπολογίζονται με βάση την περιοχή κατοικίας και τα τετραγωνικά του σπιτιού. Σήμερα, περίπου το 40% των σπιτιών με κήπο επεξεργάζονται τα οργανικά απορρίμματά του με τη μέθοδο της κομποστοποίησης. Ειδικοί κάδοι γι' αυτό τον σκοπό παραχωρούνται από τους ίδιους τους δήμους στους ενδιαφερόμενους. Βέβαια, ακόμη και στην Αγγλία ένα μεγάλο μέρος των σκουπιδιών καταλήγει σε χωματερές. Με το πρόγραμμα Εθνική Βιομηχανική Συμβίωση, έχει δημιουργηθεί μία αγορά η οποία συγκεντρώνει εκείνους που παράγουν απόβλητα με εκείνους που μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν, και είναι πρόθυμοι να πληρώσουν για αυτό. Με τη μετατροπή των αποβλήτων σε ηλεκτρική ενέργεια, τη μετατροπή λιπών σε βιοντίζελ και τα σχετικά, έχει εκτιμηθεί ότι η βρετανική οικονομία έχει ενισχυθεί κατά τρία δισεκατομμύρια ευρώ.

Στην Ολλανδία, δίνεται βάρος στο διαχωρισμό των ανακυκλώσιμων υλικών, με αποτέλεσμα μεγάλο μέρος των απορριμμάτων να επαναχρησιμοποιείται. Στους ΧΥΤΑ της χώρας καταλήγουν μόλις 280.000 τόνοι απορριμμάτων ετησίως, όταν στην Ελλάδα πέφτουν πάνω από 4 εκατ. τόνοι.

Στη Σουηδία, από το 2007 η ταφή απορριμμάτων σχεδόν τερματίστηκε, ενώ η ανακύκλωση έφτασε το 36%, η κομποστοποίηση το 12% και η ενεργειακή αξιοποίηση το 46%.

Στην Ιταλία, γίνονται αγωνιώδεις προσπάθειες, κυρίως στις βόρειες πολιτείες, για την ενίσχυση της ανακύκλωσης, με υψηλά πρόστιμα σε όσους δε διαχωρίζουν τα απορρίμματά τους. Στη Ρώμη πάλι, η ανακύκλωση επιβραβεύεται (κατά περιόδους) με δωρεάν εισιτήρια στα μέσα μαζικής μεταφοράς. Με το πρόγραμμα Eco-point Πρωτοβουλία, η ξηρά τροφή που πωλείται χύμα σε αυτόματα μηχανήματα στα σούπερ μάρκετ μειώνει τις συσκευασίες και επιτρέπει στους πελάτες να αγοράζουν όσο θέλουν. Αυτό δεν είναι μόνο καλό για το περιβάλλον αλλά και για τα οικονομικά του καταναλωτή ο οποίος γλιτώνει από 10%-70% σε σχέση με το συσκευασμένο φαγητό. Τα 30 Eco-points στην Ιταλία και την Ολλανδία προλαμβάνουν τη χρήση περίπου ενός εκατομμυρίου συσκευασιών κάθε χρόνο.

Στην Αυστρία, και συγκεκριμένα στη Βιέννη, η εστίαση είναι στο πώς να ξοδευτεί δημόσιο χρήμα για πράσινες επενδύσεις και υπηρεσίες (πράσινες δημόσιες συμβάσεις), στο πώς να βοηθηθούν μικρές εταιρίες ώστε να γίνουν πιο αποδοτικές προς το περιβάλλον και στην προώθηση της επαναχρησιμοποίησης και επισκευής των αγαθών. Ως αποτέλεσμα, οι πολίτες μπορούν να αγοράζουν και να πωλούν συσκευές μέσα από μία διαδικτυακή αγορά, εμποδίζοντας περίπου 1.000 τόνους απορριμμάτων ετησίως. Περίπου 400 τόνοι συσκευών επισκευάζονται ετησίως
στα τοπικά κέντρα επισκευής και συντήρησης, ενώ η συμβουλευτική για το περιβάλλον έχει βοηθήσει να σώσει για τις επιχειρήσεις περίπου 34 εκατομμύρια ευρώ από το 1998 ενώ εμπόδισε πάνω από 100.000 τόνους απορριμμάτων.

Στην Πορτογαλία, το πρωτοποριακό πρόγραμμα Menu Dose Certa ή αλλιώς Σωστού Μεγέθους Μενού αποσκοπεί στο να στηρίξει εστιατόρια στη δημιουργία μενού που παράγουν λιγότερα απόβλητα τροφίμων. Προωθώντας την ισορροπημένη διατροφή και ευαισθητοποιώντας πάνω στο θέμα των αποβλήτων τροφίμων, ευελπιστούν στην αλλαγή στάσης και συμπεριφοράς σχετικά με το φαγητό ενώ παράλληλα ενθαρρύνουν τα εστιατόρια να μειώσουν τις μερίδες και να σερβίρουν πιο ισορροπημένα πιάτα.

Στην Γαλλία, τα νοικοκυριά λαμβάνουν κατά μέσο όρο 15 κιλά ανεπιθύμητης αλληλογραφίας προσθέτοντας σχεδόν ένα εκατομμύριο τόνους αποβλήτων. Η επιχείρηση «Stop Pub» ξεκίνησε ως μέρος του σχεδίου πρόληψης παραγωγής των αποβλήτων της Γαλλίας. Το Υπουργείο Ενέργειας και Περιβάλλοντος παρήγε ένα αυτοκόλλητο για το γραμματοκιβώτιο το οποίο εκφράζει την επιθυμία του κάθε πολίτη να μη λαμβάνει αλληλογραφία χωρίς παραλήπτη. Τα αυτοκόλλητα έχουν οδηγήσει σε σημαντική μείωση των αποβλήτων ανεπιθύμητης αλληλογραφίας.

Στο Βέλγιο τα κέντρα επαναχρησιμοποίησης παρατείνουν την ωφέλιμη διάρκεια ζωής απορριφθέντων ρούχων, συσκευών, μαγειρικών σκευών, επίπλων, βιβλίων, δίσκων και ποδηλάτων. Περίπου 50.000 τόνοι απορριφθέντων πραγμάτων συλλέχθηκαν το 2008 και μακροπρόθεσμος στόχος είναι να επιτευχθεί μια ετήσια επαναχρησιμοποίηση από 5 κιλά ανά κάτοικο.

Προτάσεις για βελτίωση της υπάρχουσας κατάστασης στην Ελλάδα

Επισκεφτήκαμε τον περιβαλλοντικό και πολιτιστικό σύλλογο «Ήλεκτρον» στα γραφεία του στη Μεταμόρφωση Αττικής και συζητώντας τα προβλήματα που υπάρχουν με τα απόβλητα, όχι μόνο στη Μεταμόρφωση αλλά σε όλη την Περιφέρεια Αττικής, καταλήξαμε σε κάποιες προτάσεις που μπορούν άμεσα ή σε βάθος χρόνου να υλοποιηθούν με σίγουρα και σημαντικά αποτελέσματα στη ρύπανση λόγω των αποβλήτων.

Εξ αρχής, χρειάζεται να επενδύσουμε στην ευαισθητοποίηση του κοινού σε αυτά τα θέματα και κυρίως στην ανακύκλωση. Εννοούμε, δηλαδή, προώθηση δράσεων σχετικά με την ανακύκλωση, να δώσουμε κίνητρα στους πολίτες για να ανακυκλώνουν, άμεσα (ίσως με κάποιο χρηματικό ποσό ως έπαθλο) ή έμμεσα (με την ενημέρωση ότι οι δήμοι κερδίζουν με την ανακύκλωση, άρα και εμείς έχουμε λιγότερους φόρους).

Σε επόμενη φάση, το ήδη υπάρχον σύστημα συγκομιδής των απορριμμάτων πρέπει να βελτιωθεί. Το φαινόμενο που παρατηρείται πολλές φορές, τα απορριμματοφόρα οχήματα για τα σκουπίδια να μαζεύουν το περιεχόμενο των κάδων για την ανακύκλωση, πρέπει να παύσει. Να δημιουργηθεί ένας στόλος από ειδικά απορριμματοφόρα οχήματα για ανακυκλώσιμα υλικά για να μη θάβεται τόση χρήσιμη ανακυκλώσιμη ύλη στις χωματερές. Επιπλέον σε αυτό, να τοποθετηθούν περισσότεροι ειδικοί κάδοι ανά υλικό (ένα χρώμα κάδου για τα γυάλινα, άλλο χρώμα για τα μέταλλα κ.τ.λ.), έτσι ώστε να είναι πιο εύκολος κατόπιν ο διαχωρισμός τους.

Από την άλλη, το θέμα των λυμάτων είναι εξίσου σημαντικό. Αυτά πρέπει να καταλήγουν σε αποχετευτικούς αγωγούς με τέτοιο σχεδιασμό ώστε να μην οδηγείται το βρόχινο νερό σε σημεία όπου και φράζονται οι αγωγοί. Πρέπει να πραγματοποιείται περιοδικός καθαρισμός των σχαρών ώστε να μη φράζονται με τις βροχοπτώσεις.

Ας σκεφτούμε το χρησιμοποιημένο τηγανόλαδο ως πηγή ενέργειας. Σε ορισμένα σουπερμάρκετ εμφανίζονται δειλά δειλά οι πρώτοι κάδοι για χρησιμοποιημένα τηγανόλαδα. Τούτα μπορούν πολύ άνετα να μετατραπούν σε βιοντίζελ για την θέρμανσή μας. Να μία δράση που πρέπει να γενικευτεί.

Αναφερόμενοι στη βιομηχανία, είναι απαραίτητο να υπάρξει καλύτερη αστυνόμευση για το πού πετάνε τα απόβλητά τους αφού καταλαβαίνουμε ότι αυτά περιλαμβάνουν επικίνδυνα, τοξικά και πιθανώς ραδιενεργά απόβλητα.

Και τέλος, μπορούμε και εμείς να αναφέρουμε την κομποστοποίηση ως μέτρο μείωσης των απορριμμάτων, λόγω του ότι περίπου το 50% των απορριμμάτων μας μπορούνε να κομποστοποιηθούν. Προτείνουμε την εισαγωγή κάδων κομποστοποίησης σε πάρκα έτσι ώστε ο κάθε πολίτης να μπορεί να πετά εκεί τα σχετικά απορρίμματα (φλούδες από φρούτα και λαχανικά, τσόφλια, φύλλα) και μετά από ένα χρονικό διάστημα να παίρνει λίπασμα για τον κήπο του. Αυτό το σύστημα ταιριάζει και στους ανθρώπους της καθαριότητας του κάθε δήμου που θα μπορούν να πετούν τα ξερά φύλλα που μαζεύουν εκεί, χωρίς να δημιουργούν επιπλέον απορρίμματα.

Ως τελευταίο σχόλιο κλείνοντας, είναι χρήσιμο να αναφερθεί ότι η αποδοτικότερη διαχείριση των αποβλήτων στην Ελλάδα και πιο συγκεκριμένα στην Περιφέρεια Αττικής έχει ακόμη πολύ δρόμο, αλλά εάν παραδειγματιστούμε από τις καλές πρακτικές της υπόλοιπης Ευρώπης και ευαισθητοποιήσουμε τον Έλληνα πολίτη σε θέματα οικονομίας φυσικών πόρων, ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης, τότε μπορεί να παρατηρήσουμε θετικά αποτελέσματα τα οποία ενδεχομένως και να μας εκπλήξουν.

 

 


 

Πηγές:

  1. ec.europa.eu/environment/waste/pdf/WASTE%20BROCHURE.pdf
  2. syllogoselektron.blogspot.gr
  3. www.flowmagazine.gr/article/view/susthmata_diaxeirishs_aporrimatwn_sthn_Eurwph/category/environment
  4. apallou.blogspot.gr/2012/10/blog-post_9138.html
  5. library.tee.gr/digital/m2183.pdf