Το καινούριο νέφος, ΒΟΗΘΕΙΑ!

Δημοσιεύτηκε: Τετάρτη, 09 Ιανουαρίου 2013 16:12

Γράφει ο Φώτης Παπαϊωάννου
Κοινωνιολόγος

Tον τελευταίο καιρό οι έρευνες των περιβαλλοντικών οργανώσεων ανησυχούν και στέλνουν προειδοποιητικά μηνύματα για έκρηξη της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, που φτάνει κάποιες φορές σε αύξηση πάνω από τα ανώτατα επιτρεπτά όρια στα αιωρούμενα μικροσωματίδια (50mg/m3-μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο), των οποίων ο αριθμός υπολογίζεται ότι έχει τριπλασιαστεί τον τελευταίο καιρό, σε σημείο να διακρίνονται ακόμα και με γυμνό μάτι σε πολλές περιοχές στον ουρανό της Αττικής. Η νέα αυτή μορφή ρύπανσης έχει εξαπλωθεί σε όλες τις περιοχές της Αθήνας, στις κεντρικές, βόρειες, ακόμη και στις ανατολικές και νότιες παρυφές της, που δεν είχαν ανάλογη «εμπειρία», μιας και τα τζάκια και οι καμινάδες «κάπνιζαν» συνήθως έως σήμερα στα λεγόμενα εύπορα προάστια και ήταν κάτι μάλλον πρωτόγνωρο για τις πιο κεντρικές και-ειδικά- τις παραθαλάσσιες νότιες. Γιατί το λέμε αυτό;

Ο λόγος είναι ότι υπεύθυνη για το «καινούργιο νέφος» είναι η μαζική στροφή των πολιτών της πρωτεύουσας από το πετρέλαιο θέρμανσης στο τζάκι ή τις σόμπες με καύση ξύλων ή πέλλετ!

Και ενώ οι κάτοικοι των βορείων προαστίων είχαν την εμπειρία της μυρωδιάς των τζακιών που κάπνιζαν εδώ και χρόνια, για τους κατοίκους των υπολοίπων περιοχών η οσμή αυτή και η δυσφορία που προκαλεί είναι κάτι πρωτόγνωρο. Κάποιες μέρες πριν, μάλιστα, παρατηρήθηκε συγκεκριμένες ώρες μια αποπνικτική ομίχλη που έγινε αντιληπτή σε όσους βρισκόταν σε κίνηση την ώρα εκείνη στους δρόμους της πρωτεύουσας, δημιουργώντας ακόμη και έντονη δύσπνοια και αύξηση των εισαγωγών επειγόντων περιστατικών με αναπνευστικά προβλήματα στα νοσοκομεία.

Μελέτες επιστημονικές σε όλες τις πόλεις της Ευρώπης έδειξαν ότι, παρόλο που οι εξελιγμένες μορφές σε σόμπες ή σε καυστήρες πέλλετ δεν είναι τόσο βλαβερές και ρυπογόνες, συνήθως ένα ποσοστό γύρω στο 60-70% από την ατμοσφαιρική ρύπανση της χειμερινής περιόδου προέρχεται από τις καύσεις βιομάζας, τα τζάκια, σόμπες και ανάλογες μορφές καύσης. Το πιο σημαντικό είναι -εκτός του μόνιμα απουσιάζοντος ελέγχου στην χώρα μας τόσο ως προς την παράνομη υλοτομία όσο και ως προς την ποιότητα των ξύλων που πρέπει να χρησιμοποιούνται από τα νοικοκυριά-, ότι η οικονομική κρίση επιτείνει το στοιχείο της χρήσης των πιο φτηνών και «πρακτικών» μέσων καύσης . Έτσι, παρατηρείται το φαινόμενο της χρησιμοποίησης και καύσης οποιουδήποτε είδους ξύλου «βρεθεί πρόχειρο»(π.χ. ακόμα και κουφώματα από οικοδομές ή εγκαταλελειμμένα σπίτια που μπορεί να περιέχουν πολλές φορές επικίνδυνες ουσίες.

Ακόμη, η τελευταία έχει μάλλον τρομοκρατήσει το πλατύ κοινό ως προς το «πανάκριβο του πετρελαίου θέρμανσης”, αν και όπως φαίνεται στην πραγματικότητα από τα τιμολόγια της ΔΕΗ (και για τις δύο μορφές-πετρέλαιο ή καλοριφέρ, σόμπες, αερόθερμα, κ.α.), τις επιστροφές φόρου για την χρήση πετρελαίου, τις δηλώσεις υπευθύνων (π.χ. των πρατηριούχων της Αττικής ή του Υπουργείου Ανάπτυξης) και, ασφαλώς, την μη επικινδυνότητα του πετρελαίου( ως προς την πρόσκληση φωτιών-πυρκαγιών) ή ρύπανσης( από το έντονο διοξείδιο του άνθρακα που προκαλούν οι άλλες μορφές καύσης) μοιάζουν τουλάχιστον «συζητήσιμες», αν όχι υπερβολικές οι επιλογές των πολιτών. Μάλλον έχει επιδράσει ως ένα σημείο η «ψυχολογία της μάζας», με αποτέλεσμα τεράστια μείωση (τουλάχιστον μία στις δύο πολυκατοικίες δεν έχει βάλει πετρέλαιο στην Αθήνα) στην κατανάλωση πετρελαίου (η μείωση των βενζινάδικων στην πώληση πετρελαίου θέρμανσης μετρήθηκε στο 80% αυτήν την εποχή), με ότι αυτό συνεπάγεται για τους ασχολούμενους άμεσα ή έμμεσα με τον κλάδο και την ελληνική οικονομία γενικότερα.

Η Ελλάδα και η Αττική, έχει να ζήσει από την κατοχή, όταν αποψιλώθηκαν τεράστιες εκτάσεις δασικές όλης της χώρας και της περιφέρειας πρωτευούσης, και πιο μαζικά αυτές που περιέκλειαν τις γύρω από την πόλη της Αθήνας περιοχές (κυρίως του Πειραιά), φαινόμενα μαζικής παράνομης υλοτομίας. Πλέον ο λόγος δεν γίνεται για μεμονωμένους πολίτες που προσπαθούν να αρπάξουν λίγα ξύλα για να ζεσταθούν, αλλά για οργανωμένα κυκλώματα σε όλη τη χώρα-από την Κρήτη, τα νησιά και όλα τα ηπειρωτικά μέρη-, που στο πέρασμά τους δεν αφήνουν τίποτα όρθιο, ερημώνοντας ολόκληρες δασικές εκτάσεις. Οι έμποροι ξυλείας έχοντας αυξήσει πάνω από 100% τον τζίρο τους, κάνουν πλέον εισαγωγές για να ανταπεξέλθουν στην ζήτηση, κυρίως από βαλκανικές χώρες, (Βουλγαρία, Ρουμανία) που το ξύλο είναι φθηνότερο, όταν στην Αττική ένας τόνος από καυσόξυλα υπολογίζεται να έχει μέση τιμή γύρω στα 200 ευρώ το κιλό (και ολοένα ανεβαίνει). Επίσης έχει εκτιμηθεί μία μεγάλη άνοδος στις πωλήσεις σε σόμπες κάθε είδους γύρω στο 30% και μετατροπή τζακιών σε ενεργειακά της τάξης του 40%.

Όταν σε μία οικία υπάρχει ξυλόσομπα, τζάκι, αερόθερμο ή καλοριφέρ κ.α., θα πρέπει να εξασφαλίζεται κάποιου είδους αερισμός για την ανανέωση του αέρα, ενώ πολύ σημαντικό είναι το είδος του ξύλου που θα χρησιμοποιηθεί ώστε να περιορίζονται τα αέρια κατά την καύση . Δυστυχώς η ανυπαρξία του ελέγχου στη χώρα μας τόσο ως προς τα ξύλα όσο και τις καμινάδες, οι οποίες πρέπει να έχουν μόνωση εξωτερική (για να μην παγώνει ο καπνός και να τροφοδοτείται πιο καλά το τζάκι) συντελεί στην αύξηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

 Οι «προνοητικοί και γνωρίζοντες»- που είναι λιγότεροι δυστυχώς-αγοράζουν ξύλα από το καλοκαίρι, κυρίως ελιές, οξιές και παρόμοια δέντρα, που αποθηκεύουν σε χώρους χωρίς υγρασία, για μείωση των ρύπων και καλύτερη καύση. Πολύ κατάλληλα για αυτό είναι τα πριονίδια ή άλλα ανακυκλωμένα και ήδη επεξεργασμένα ξύλα, επειδή αποτελούνται εξ ολοκλήρου από συμπιεσμένο ξύλο, χωρίς χημικά, που σημαίνει καλύτερη καύση, χωρίς μεγάλες εκπομπές σε σωματίδια και πιο «αξιόπιστη» θέρμανση.

 Φορείς όπως ο Δημόκριτος ή το Εθνικό Αστεροσκοπείο έχουν εξαγγείλει μεγάλη έρευνα για την εξακρίβωση του μεγέθους του «νέου νέφους», αφού έχει εξακριβωθεί ότι η αύξηση των μικροσωματιδίων (ακόμα και σε ποσοστό της τάξης των 10mg/m3) συντελεί γενικώς σε ποσοστά αύξησης της θνησιμότητας κατά 0,5% (κατά προσέγγιση) και αύξηση των αναπνευστικών και πνευμονολογικών παθήσεων κατά μεγαλύτερο ποσοστό. Η διαπιστωμένη ήδη αύξηση μικροσωματιδίων -σε περιοχές κυρίων των νοτίων προαστίων- σε μέρες που γίνεται έντονη χρήση ξύλων είναι της τάξης του 65% σε αιωρούμενα σωματίδια (PM10) και κατά 75% περίπου στα υπόλοιπα (PM2,5),

ενώ σε περιοχές των βορείων και βορειοανατολικών προαστίων (Κηφισιά, Μαρούσι, Κορωπί), ακόμα και της παραλίας (κάποιες φορές), οι μετρήσεις δείχνουν μεγέθη έως και 15 με 20 φορές πάνω από το κανονικό, σε μέρες που γίνεται ευρεία χρήση, δηλαδή τις κρύες μέρες.

Για τα δε σωματίδια πρέπει να σημειωθεί ότι όσο πιο μικρά είναι –και όσο πιο στενός ο χώρος και μη ανανεώσιμος ο αέρας- τόσο ευκολότερα εισχωρούν στους πνεύμονες, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Αναμένουμε με ενδιαφέρον τις νέες επιστημονικές έρευνες, την εξέλιξη της οικονομικής κρίσης, τις νέες προτάσεις και οπτικές που θα αντιμετωπίσουν το φαινόμενο αυτό της νέας ρύπανσης, μιας και είναι κάτι νέο και πρωτόγνωρο, αλλά και ίσως πολύ νωρίς για εξαγωγή συμπερασμάτων, αφού πρέπει να δούμε την εξέλιξη που θα έχει και οι παράγοντες που μεσολαβούν είναι πολλοί και διαπλέκονται. Αποτελεί όμως σίγουρα μια εξέλιξη πολύ σημαντική σε ό,τι αφορά το περιβάλλον και κάτι που δεν είχε προβλεφθεί πριν μερικά χρόνια, με συνέπεια να πρέπει να αναζητηθούν τώρα πιο γρήγορα και άμεσα οι κατάλληλες πολιτικές και δράσεις από τους υπεύθυνους φορείς, σε όλη την χώρα, όπως και στην περιφέρεια Αττικής. Οι τελευταίες θα πρέπει να είναι σε ένα πλαίσιο που θα ενισχύουν, θα συμπληρώνουν και θα διαχειρίζονται κατάλληλα την ενίσχυση της «πράσινης ανάπτυξης» και της περιβαλλοντικής ισορροπίας και προστασίας και θα επιδιώκουν την συμβολή της κοινωνίας των πολιτών και των φορέων της στην επίτευξη αυτού του στόχου.