Βοτανικός Κήπος Ι & Α. Διομήδους

Γράφει η Ευαγγελία Κωτσοβίνου

Γεωπόνος, Γ.Π.Α, Μ.Sc.

  f6kotsovinou5

Βοτανικός Κήπος Διομήδους

 Ακολουθεί μία αναλυτική περιγραφή του Βοτανικού Κήπου ΙΟΥΛΙΑΣ & ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ Ν. ΔΙΟΜΗΔΟΥΣ, ο οποίος βρίσκεται στην ΙΕΡΑ ΟΔΟ 403 (Χαϊδάρι).

 

 f6kotsovinou6

Χάρτης του βοτανικού κήπου στο Χαϊδάρι

Η έκταση του Βοτανικού Κήπου είναι 1860 στρέμματα στο Χαϊδάρι, με φυσική κυρίως βλάστηση, στις βόρειες κλιτύες του Όρους Αιγάλεω και σε απόσταση 8 χλμ. από την Αθήνα. Η επίσκεψή εκεί είναι ένα θαύμα. Βλέποντας κανείς 2.500 είδη φυτών από όλο τον κόσμο, κατανεμημένα σε διαφορετικά θεματικά τμήματα, τα οποία περιγράφονται αναλυτικά παρακάτω. Ακόμη, κανείς ανακαλύπτει λίμνες με συνεχόμενη ροή, νερόκρινοι, νούφαρα, πέργκολες, παρτέρια, μονοπάτια, ψάρια. Μια όαση δηλαδή για τους Αθηναίους πολίτες…

Δράσεις του Βοτανικού Κήπου Ιουλίας & Αλεξάνδρου Ν. Διομήδους

f6kotsovinou7Μία από τις δράσεις του Βοτανικού Κήπου είναι η διατήρηση περίπου 19.000 αποξηραμένων φυτικών δειγμάτων στη «Φυτοθήκη (Herbarium)». Καθώς, και η Τράπεζα σπερμάτων (σπόρων) 800 περίπου ειδών και τα οποία είναι κατά ένα ποσοστό διαθέσιμα για ανταλλαγή με άλλους Βοτανικούς Κήπους.

Ο Κήπος είναι μέλος της Διεθνούς Ένωσης των Βοτανικών Κήπων BGCI. Πρόσφατα μάλιστα, το σύστημα συλλογής, αποθήκευσης και κωδικοποίησης των σπερμάτων των ειδών του Κήπου εναρμονίστηκε με τις προδιαγραφές που προτείνει το BGCI και οι οποίες καθορίζονται από το Διεθνές Δίκτυο Ανταλλαγής Φυτών (IPEN). Ακόμη, στον χώρο του Κήπου πραγματοποιούνται κατά καιρούς ερευνητικά προγράμματα βοτανικού και οικολογικού ενδιαφέροντος, διπλωματικές εργασίες καθώς και μεταπτυχιακές και διδακτορικές διατριβές, ενώ διεξάγονται και προπτυχιακά εργαστηριακά μαθήματα των σχετικών ειδικοτήτων του Γεωπονικού Πανεπιστημίου και του Τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, με απώτερο σκοπό την πρόοδο της βοτανικής επιστήμης.

Το καλλιεργημένο τμήμα του Κήπου

Τα 200 περίπου από τα 1.860 στρέμματα του Κήπου είναι καλλιεργημένα και φιλοξενούν περισσότερα από 2.500 είδη φυτών. Το καλλιεργημένο μέρος του κήπου έχει χωριστεί σε ομάδες φυτών, όπως τα ιστορικά είδη, ο δενδρώνας, ο ανθώνας, τα φαρμακευτικά φυτά, τα φυτά με οικονομική σημασία. Ακόμα, υπάρχει θερμοκήπιο για τα εξαιρετικής προστασίας φυτά και φυτώριο στο οποίο τα φυτά πολλαπλασιάζονται σε περίπτωση καταστροφής τους από ακραίες καιρικές συνθήκες ή διαφόρων ασθενειών.

 

Θεματική Ενότητα «Ιστορικά Φυτά»

f6kotsovinou8Εδώ φιλοξενούνται είδη, που αναφέρονται από την Αρχαία Ελληνική μυθολογία ως εμπλεκόμενα σε διάφορους μύθους ή αφιερωμένα στους θεούς. Υπάρχουν ακόμη είδη, τα οποία οι αρχαίοι συγγραφείς, βοτανικοί ή μη, ανέφεραν ότι χρησιμοποιούσαν οι πρόγονοί μας, αλλά επίσης και φυτά που αναφέρουν η Παλαιά και Καινή Διαθήκη.

Εδώ καλλιεργείται ο νάρθηκας (Ferula communis subsp. communis), στο βλαστό του οποίου ο Προμηθέας έκρυψε τη φωτιά και τη μετέφερε κρυφά από τους θεούς στους ανθρώπους, η αφιερωμένη στην Αφροδίτη μυρτιά (Myrtus communis s.l.) που με τους κλάδους της η θεά κάλυψε το γυμνό σώμα της όταν βγήκε από τη θάλασσα, καθώς επίσης και η άκανθος (Acanthus spp.), από τα φύλλα της οποίας προήλθε η έμπνευση για τα κιονόκρανα κορινθιακού ρυθμού.

Καλλιεργείται ακόμη το κώνειο (Conium maculatum) με το οποίο θανατώθηκε ο φιλόσοφος Σωκράτης, η δάφνη (Laurus nobilis), η οποία ήταν αφιερωμένη στο θεό Απόλλωνα, ο αφιερωμένος στον Διόνυσο κισσός (Hedera helix), η «αλεξίκακος» σκιλλοκρεμμύδα (Urginea maritima), ο δίκταμος (Origanum dictamnus) που τις φαρμακευτικές του ιδιότητες εκθειάζουν πάνω από 20 συγγραφείς της αρχαιότητας και βέβαια το ιερό δένδρο της αρχαίας Αθήνας, η ελιά (Olea europaea subsp. europaea) αλλά και η αγριελιά (Olea europaea subsp. oleaster) με τους κλάδους της οποίας (τους κότινους) στεφάνωναν τους ολυμπιονίκες.

Συναντάμε επίσης τον κρίνο (Lilium candidum), ο οποίος ήταν σύμβολο αγνότητας, το μανδραγόρα (Mandragora autumnalis) που ήταν γνωστός στην αρχαιότητα για τις φαρμακευτικές ιδιότητές του και την ανθρωπόμορφη ρίζα του, το σαπουνόχορτο (Saponaria officinalis), που το χρησιμοποιούσαν για το πλύσιμο των μάλλινων υφασμάτων και τη δρακοντιά (Dracunculus vulgaris) με την «άβρωτον και φαρμακώδη» ρίζα.

Στο τμήμα αυτό ο επισκέπτης ενημερώνεται από τις πινακίδες των φυτών και για τα αρχαία ονόματα του κάθε είδους, μαζί με την πηγή κάθε τέτοιας πληροφορίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η χασμοφυτική χλωρίδα στους ασβεστολιθικούς βράχους των λόφων. Ο επισκέπτης εντυπωσιάζεται από τη βραχόφιλη καμπανούλα, που ενδημεί στους λόφους γύρω από την Αθήνα και στα γειτονικά νησιά (Campanula celsii subsp. celsii), από την ελληνική φριτιλλάρια (Fritillaria graeca), από τα πολλά φθινοπωρινά ελληνικά κυκλάμινα (Cyclamen graecum), από τα φθινοπωρινά και χειμωνιάτικα «κρινάκια» (Sternbergia sicula, Crocus cancellatus subsp. mazziaricus, Crocus laevigatus, Crocus cartwrightianus, Merendera attica), αλλά και από το πλήθος των Ορχεϊδών (Barlia robertiana, Ophrys spp., Orchis spp., Serapias spp.).

 

Θεματική Ενότητα «ΔΕΝΔΡΩΝΑΣ»

Στο Δενδρώνα, ο επισκέπτης συναντά δένδρα αλλά και θάμνους από την Ωκεανία, τη Μεσόγειο και τη μη μεσογειακή Ευρώπη, τη μη μεσογειακή Ασία, τη Νότια Αφρική, τη Βόρεια και Κεντρική Αμερική και τη Νότια Αμερική.

 f6kotsovinou9   f6kotsovinou10

       Σφεντάμι, Acer campestre, Aceraceae                  Καρυδιά

Στον τομέα της Ωκεανίας, φιλοξενούνται πολλά είδη ευκαλύπτου (Eucalyptus spp.), κασουαρίνας (Casuarina spp.), μελαλεύκης (Melaleuca spp.), καλλιστήμονα (Callistemon spp.), ακακίας (Acacia spp.) και γρεβιλλέας (Grevillea spp.), τα οποία είναι χαρακτηριστικά των δασών αυτής της ηπείρου.

Στον τομέα της Ευρώπης – Μεσογείου, ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να παρατηρήσει, ανάμεσα στα άλλα φυτά, τους κέδρους του Άτλαντα (Cedrus libani subsp. atlantica), τις «αγριοκαστανιές» (Aesculus hippocastanum), τα μεσογειακά-ευρωπαϊκά είδη του φράξου (Fraxinus spp.), της δρυός (Quercus spp.), της πεύκης (Pinus spp.), της κρανιάς (Cornus spp.) και του σφενδαμιού (Acer spp.) αλλά και το φοίνικα του Θεοφράστου (Phoenix theophrasti) που συναντάμε σε λίγες τοποθεσίες στην Κρήτη και στη νοτιοδυτική Μ. Ασία.

Στον τομέα της μη μεσογειακής Ασίας, εντυπωσιακά φυτά είναι η σινική γλεδισχία (Gleditchia sinensis) με τα τεράστια αγκάθια στα κλαδιά, η δενδρώδης και η ιαπωνική καλλίκαρπος (Callicarpa arborea και Callicarpa japonica) με τους πολύ όμορφους ιώδεις καρπούς, η πανέμορφη πρώιμα ανθισμένη την άνοιξη βοτρυώδης εξωχορδή (Exochorda racemosa), ο κέδρος των Ιμαλάϊων (Cedrus deodara) αλλά και το εξαιρετικά σπάνιο κορεατικό φυτό δίστιχο αμπελιόφυλλο (Abeliophyllum distichum).

Στον τομέα της Νότιας Αφρικής, αξίζει να προσεχθούν οι αφρικανικές ελιές (Olea africana και Olea chrysophylla), οι μελίανθοι (Melianthus spp.) και οι ποδόκαρποι (Podocarpus spp).

Στον τομέα της Β. και Κ. Αμερικής συναντώνται η βορειοαμερικανική αειθαλής σεκόϊα (Sequoia sempervirens), που το ύψος της σε φυσική κατάσταση μπορεί να ξεπεράσει τα 100μ. καθώς επίσης και είδη γιούκκας (Yucca spp.), δασυλίριου (Dasylirion spp.), νολίνας (Nolina spp.) και αγαύης (Agave spp.) τα οποία είναι χαρακτηριστικά φυτά της Κεντρικής Αμερικής. Ιδιαίτερα εντυπωσιάζει η τεράστια ραγώδης γιούκκα (Yucca baccata).

Τέλος, στον τομέα της Νότιας Αμερικής μεταξύ των άλλων φυτών μπορούμε να παρατηρήσουμε τη μεγαλανθή βαουχίνια (Bauhinia grandiflora) με τα εύοσμα λευκά άνθη και τα πολλά είδη σχίνου (Schinus spp.).

 

Θεματική Ενότητα «ΑΝΘΩΝΑΣ»

f6kotsovinou11Στη συνέχεια, κανείς έχει τη δυνατότητα να παρατηρήσει μία μεγάλη ποικιλία από καλλωπιστικά φυτά, δηλαδή τα φυτά που ομορφαίνουν και ευωδιάζουν το χώρο, το οποίο λέγεται Ανθώνας.

Περιλαμβάνει καλλιεργημένα 15 μεγάλα παρτέρια και 25 λίμνες. Επίσης, επιβλητικά δένδρα και θάμνοι, αμέσως προκαλούν δέος στον επισκέπτη, όπως μανόλιες (Magnolia grandiflora), γαζίες (Acacia farnesiana), εχίνωπες (Retama monosperma), γκίνγκο (Ginkgo biloba), κύκας (Cycas revoluta), λικιδάμβαρεις (Liquidambar orientalis) προύνοι (Prunus cerasifera var. pisardii) και μυρτόφυλλα πολύγαλα (Polygala myrtifolia). Ανάμεσά τους δεσπόζουν τα γλαυκά κυπαρίσσια (Cupressus arizonica). Κατά μήκος του κεντρικού μονοπατιού του Ανθώνα υπάρχουν εντυπωσιακά αναρριχητικά φυτά, όπως βιγνόνιες (Bignonia spp.), γλυτσίνες (Wisteria sinensis), αγιοκλήματα (Lonicera spp.), πασσιφλόρες (Passiflora spp.), κληματίδες (Clematis spp.), αριστολόχιες (Aristolochia spp.), γιασεμιά (Jasminum spp.), ενώ καλλιεργητικές ποικιλίες αναρριχώμενης τριανταφυλλιάς αναπτύσσονται στις πέργκολες.

f6kotsovinou12Τα παρτέρια του Ανθώνα φιλοξενούν καλλιεργούμενα πολυετή και μονοετή είδη, τα οποία ανθίζουν διάφορες εποχές του χρόνου. Από τα πολυετή, κάποια τα συναντάμε όλη τη χρονιά, όπως διάφορα είδη κυδωνίαστρου (Cotoneaster spp.), διάφορα είδη σάλβιας (Salvia spp.) και αχιλλέας (Achillea spp.) και άλλα είτε τις θερμότερες εποχές του έτους, όπως τις κάννες (Canna spp.) ή τις ντάλιες (Dahlia x pinnata) είτε τις ψυχρότερες, όπως τους νάρκισσους (Narcissus spp.), τις νεραγκούλες (Ranunculus asiaticus) ή τα ζουμπούλια (Hyacinthus orientalis).

Διαφορετικά μονοετή φυτά στολίζουν τον ανθώνα τον χειμώνα και την άνοιξη (πανσέδες, μπέλλες, βιολέτες, καλέντουλες κ.ά.) από ό,τι το καλοκαίρι και το φθινόπωρο (κατηφέδες, αμάραντα, κόσμοι κ.τ.λ.).

Στις 25 λίμνες του ανθώνα με τη συνεχόμενη ροή αναπτύσσονται πολλά υδρόβια και υδρόφιλα είδη κατωτέρων και ανωτέρων φυτών από την πατρίδα μας, αλλά και από όλη τη Γη. Το ενδιαφέρον των επισκεπτών προσελκύεται από τη μικροσκοπική «φακή του νερού» (Lemna minor), που καλύπτει την επιφάνεια σε πολλές από τις λίμνες ή από το ρόδινο νερό - εξαιτίας των Ροδοβακτηρίων - σε άλλες από αυτές. Εντυπωσιάζονται όμως και από τους όμορφους νερόκρινους (Iris pseudacorus) και τα νούφαρα (Nymphaea spp., Nuphar luteum, Nelumbo spp.).

Αf6kotsovinou14πό τα παρτέρια που φιλοξενούν πολυετή είδη εντυπωσιάζει εκείνο με τις παιώνιες (Paeonia spp.), όπως και το γειτονικό παρτέρι με τις ίριδες (Iris spp.). Το επόμενο παρτέρι και η περιοχή του ανθώνα γύρω από αυτό, αποτελούν τον «ροδώνα» του Κήπου, στον οποίο καλλιεργούνται περισσότερες από 100 αρωματικές ποικιλίες τριανταφυλλιάς (Rosa spp.)
Κοντά στο ροδώνα και πλευρικά του δρόμου που διασχίζει τον ανθώνα, μπορεί κανείς να θαυμάσει συγκεντρωμένα σε 5 παρτέρια καλλωπιστικά πολυετή είδη φυτών από όλο τον κόσμο, όπως κολομπίνες (
Aquilegia spp.), ίριδες (Iris spp.), αστέρες (Aster spp.) και πολλά άλλα που δίνουν χρώμα και άρωμα όλες τις εποχές ακόμα και τον χειμώνα όπως οι τσυντώνιες (Chaenomeles japonica), οι μανόλιες (Magnolia stellata) και οι χειμωνανθοί (Chimonanthes fragrans) που με τα άνθη τους ευωδιάζει όλη η περιοχή.

Θεματική Ενότητα «ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΦΥΤΑ»

Αναφορικά με το τμήμα των φαρμακευτικών φυτών, τα οποία έχουν θεραπευτικές ιδιότητες και είναι πολύτιμα για την υγεία μας. Τέτοια είναι: ο περίφημος δίκταμος της Κρήτης (Origanum dictamnus), ο μανδραγόρας (Mandragora autumnalis), το βάλσαμο (Hypericum perforatum), η δακτυλίτιδα (Digitalis purpurea), η μπελλαντόνα (Atropa belladonna), το νεκρολούλουδο (Calendula officinalis), ο απήγανος (Ruta chalepensis), η φασκομηλιά (Salvia officinalis), το δενδρολίβανο (Rosmarinus officinalis), η λουΐζα (Lippia citriodora), το χαμομήλι (Chamomilla recutita), η ματζουράνα (Origanum majorana), η αγγελική (Angelica archangelica), η βαλεριανή (Valeriana officinalis), η εφέδρα (Ephedra foeminea), οι ρολογιές (Passiflora spp.), η λεβάντα (Lavandula angustifolia), η ρετσινολαδιά (Ricinus communis), η αψιθιά (Artemisia absinthium), το τζίτζερ (Zingiber officinalis), η αλόη (Aloe vera), η τιλιά (Tilia cordata) και πολλά άλλα, γνωστά ή μη, πολύτιμα είδη φυτών.

  f6kotsovinou15

Υπερικό (βάλσαμο) από τα πιο θαυματουργά φαρμακευτικά φυτά

f6kotsovinou16 

Λουΐζα

f6kotsovinou17 

Δενδρολίβανο, Rosmarinus officinalis L. Labiatae

Θεματική Ενότητα «ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ»

f6kotsovinou18Για εκπαιδευτικούς λόγους υπάρχει το λεγόμενο Συστηματικό Τμήμα, όπου τα φυτά κατηγοριοποιούνται από τα λιγότερο σε περισσότερα εξελιγμένα είδη με βάση τη Θεωρία του Δαρβίνου: Τα πρώτα φυτικά είδη θεωρούνται να είναι τα βρυόφυτα και τα πτεριδόφυτα, μετά εμφανίστηκαν τα γυμνόσπερμα σπερματόφυτα και τέλος διαφοροποιήθηκαν στα αγγειόσπερμα δικοτυλίδονα και μονοκοτυλήδονα σπερματόφυτα, τα γνωστά μας ανθοφόρα φυτά.

Εδώ ο επισκέπτης συναντά το «ζωντανό απολίθωμα» Gingo biloba, το οποίο θεωρείται ως ένα από τα παλαιότερα Γυμνόσπερμα και περνώντας από διάφορες πιο εξελιγμένες ομάδες φθάνει στα Μονοκοτυλήδονα.

Θεματική Ενότητα «ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΦΥΤΑ»

Σε αυτό το τμήμα, που συναντά ο επισκέπτης μετά τον ανθώνα, καλλιεργούνται φυτά τα οποία είναι χρήσιμα για τους εδώδιμους καρπούς τους ή άλλα εδώδιμα τμήματα του σώματός τους, για την ξυλεία τους, για τις ίνες τους οι οποίες χρησιμοποιούνται στην κλωστοϋφαντουργία και για τις χημικές ουσίες τους που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς της βιομηχανίας (χρώματα, βερνίκια, κόμμεα, αρώματα κ.τ.λ.). Καλλιεργούνται επίσης κτηνοτροφικά και αρτυματικά - αρωματικά φυτά.

f6kotsovinou19Στις δύο λίμνες του τμήματος αυτού αναπτύσσονται πανέμορφα γιγάντια νούφαρα (Nelumbo nucifera & Nelumbo lutea), τα οποία καλλιεργούνται για τα εδώδιμα σπέρματα και τα ριζώματά τους. Στα παρτέρια του τμήματος αυτού φιλοξενούνται το φελλόδενδρο (Quercus suber), η καμφορά (Cinnamomum camphora), το βερνικόδενδρο (Rhus vernicifera), το φυτό από το οποίο εξάγεται η τζοτζόμπα (Simmondsia sinensis), το βαμβάκι (Gossypium spp.), το λινάρι (Linum usitatissimum) και ο καπνός (Nicotiana tabacum). Καλλιεργούνται ακόμη η ταπιόκα (Manihot utilissima), αλλά και πλήθος εσπεριδοειδών (οικογ. Rutaceae) και διαφόρων οπωροφόρων από όλο τον κόσμο. Στις πέργκολες συναντώνται πολλές ελληνικές παραδοσιακές ποικιλίες αμπελιού (Vitis vinifera).

Θερμοκήπιο

Ο Βοτανικός Κήπος στο θερμοκήπιό του αναπτύσσει και διατηρεί φυτά που έχουν ανάγκη μεγάλης θερμοκρασίας και υγρασίας (όπως τα φυτά των υγρών τροπικών δασών) και φυτά που χρειάζονται υψηλή θερμοκρασία και χαμηλή υγρασία (όπως πολλά παχύφυτα των οικογενειών Cactaceae, Euphorbiaceae, Aizoaceae, Crassulaceae, Liliaceae, Compositae). Μεταξύ άλλων, ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να παρατηρήσει το ζαχαροκάλαμο (Saccharum officinarum), το πιπέρι (Piper spp.), το «μη μου άπτου» (Mimosa pudica) με τα ευαίσθητα στο άγγιγμα φύλλα, την εντομοφάγο δροσερά (Drosera binata) και πολλά εντυπωσιακά είδη «κάκτων» και πτεριδοφύτων.

Φυτώριο

Στο φυτώριο φιλοξενούνται ενδημικά, σπάνια και απειλούμενα φυτά της Ελληνικής Χλωρίδας, τα οποία μελλοντικά θα μεταφερθούν στο ομώνυμο νέο τμήμα του Κήπου, καθώς και διάφορα άλλα είδη που διατηρούνται με σκοπό την αντικατάσταση τυχόν απωλειών από τα ήδη υπάρχοντα. Επίσης, υπάρχει και μία συλλογή από φυτά, τα οποία παραμένουν στο χώρο αυτό με σκοπό την προστασία τους.

Το φυτώριο είναι ο κατεξοχήν χώρος καλλιέργειας των σπερμάτων ή μοσχευμάτων με σκοπό τον εμπλουτισμό των συλλογών του Κήπου. Τα σπέρματα, είτε συλλέγονται από το προσωπικό του Κήπου από διάφορα σημεία της Ελλάδος ή προέρχονται από ανταλλαγές σπερμάτων με περισσότερους από 300 Βοτανικούς Κήπους ανά τον κόσμο, με τους οποίους το Ίδρυμα διατηρεί επικοινωνία στέλνοντας καταλόγους διαθέσιμων σπερμάτων και λαμβάνοντας αντίστοιχους από αυτούς.

 

Ηλεκτρονική διεύθυνση: http://www.diomedes-bg.uoa.gr/

Αναζητήστε στην Οίκοpress

Βασίλης Τακτικός

Βασίλης Τακτικός - προσωπικός ιστότοπος

Επισκεφθείτε επίσης

 

bio trikala logo

ΑΜΚΕ Ερύμανθος

Social Activism

paratiritiriokp

solon

Ερύμανθος Κοινωφελής Εργασία

edo-mko

Επισκεφθείτε τα Blog Μας

TheBlogIconBlogger 

Πανελλήνιο Παρατηρητήριο

Βασίλης Τακτικός – Συγγράμματα για την Κοινωνική Οικονομία

Δημοσιογραφία Πολιτών

Συμμετοχική Δημοκρατία

Η Επανάσταση των Social Media

Πράσινες Πόλεις

Υδάτινοι Πόροι και Περιβάλλον

Διαδραστική Παιδεία μέσω της Τέχνης

Κοινωνικά Υποστηριζόμενη Γεωργία

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Social Activism in the World

Κοινωνική Οικονομία

 

Συμπράττων φορέας

Περιφέρεια Αττικής