Βιοκλιματικές δράσεις για την αντιμετώπιση του φαινομένου της θερμικής νησίδας

Δημοσιεύτηκε: Τετάρτη, 30 Ιανουαρίου 2013 15:43

Γράφει ο Φώτης Παπαϊωάννου

Οι βιοκλιματικές αναπλάσεις και η αντιμετώπιση του φαινομένου της «θερμικής νησίδας», ιδιαίτερα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες στις μεγάλες πόλεις, ιδιαίτερα στις γειτονιές της πρωτεύουσας, αλλά και των υπολοίπων(Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Λάρισα, Βόλος κ.α.) έχει αρχίσει εδώ και αρκετά χρόνια να αποτελεί αντικείμενο προτεραιότητας σε μελέτες, έργα, δράσεις δήμων, περιφερειών, υπουργείων, των πανεπιστημιακών φορέων (Πολυτεχνείο, Πανεπιστήμιο Αθηνών, κ.α.), όπως και στα πλαίσια της Ε.Ε.

Κάποιες πολύ ενδιαφέρουσες εφαρμογές και δράσεις που προκάλεσαν σοβαρές βελτιώσεις στο μικροκλίμα, στην ποιότητα ζωής, στο περιβάλλον εφαρμογής τους θα περιγράψουμε με την ελπίδα ότι θα γίνουν ευρύτερα γνωστές η σημασία τους ,η ανάγκη διάδοσης και συνέχισης ανάλογων πρακτικών και νοοτροπίας από τους αρμόδιους φορείς, αλλά και τους κατοίκους του λεκανοπεδίου και άλλων αστικών περιοχών.

Έτσι, με την χρηματοδότηση του Περιφερειακού Συμβουλίου Αττικής και με κόστος 3 εκατομμυρίων ευρώ, τα 60 στρέμματα των παλιών λιγνιτωρυχείων του Περιστερίου μετατράπηκαν με πράσινες παρεμβάσεις σε πάρκο, με φύτευση περίπου 5.800 δέντρων, αρωματικών φυτών, κ.α. σε προεπιλεγμένα σημεία (ώστε να δημιουργήσουν συνθήκες ψύχους), το οποίο σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο Αθηνών μείωσε την θερμοκρασία έως και 5 βαθμούς Κελσίου στην γύρω περιοχή, εκτονώνοντας σημαντικά το πρόβλημα της αυξημένης θερμοκρασίας των δυτικών προαστίων – ιδιαίτερα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, όταν η θερμοκρασία υπολογίζεται ότι ανεβαίνει κατά 5-7 βαθμούς σε σχέση με τα βόρεια προάστια, αυξάνοντας τις ανάγκες για κλιματισμό, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το περιβάλλον.

Σε σχέση με περιοχές του κέντρου της Αθήνας η διαφορά, που «μετρήθηκε» μέσω μόνιμων σταθμών μέτρησης υγρασίας-θερμοκρασίας τοποθετημένων σε ειδικά σημεία του άλσους και ειδικών διαδρομών κοντά σε αυτό χαραγμένων για τον σκοπό αυτό, ακόμη και με "χρονόμετρα χειρός" φοιτητών (του Πανεπιστημίου Αθηνών) –που συμμετείχαν και βοήθησαν στην μελέτη– η διαφορά στη μέση τιμή μετρήθηκε στους 3,5 βαθμούς σε σχέση με περιοχές του κέντρου (Πλάκα-Θησείο), ανεβαίνοντας ή και υπερβαίνοντας τους 5 (βαθμούς Κελσίου) σε σχέση με κοντινότερα προάστια του κέντρου (π.χ. της Νέας Σμύρνης).

Η έρευνα επιβεβαίωσε ότι όταν δίπλα σε ένα πάρκο υπάρχει αυξημένη κυκλοφορία και ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι με υψηλή θερμοκρασία χάνονται τα πλεονεκτήματα που αυτό προσφέρει και με αυτό τον τρόπο περιοχές όπως π.χ. ο Άγιος Κοσμάς (στην παραλία) ή ο Εθνικός Κήπος δεν απολαμβάνουν μείωση θερμότητας, ιδιαίτερα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες-.

Στο πάρκο (που άνοιξε για το κοινό τον Μάρτιο) φυτεύτηκαν κάθε είδους δέντρα και φυτά (μηλιές, μανταρινιές, λεμονιές, πλατάνια, θυμάρια, αχλαδιές, βερικοκιές, μυρτιές, κ.α.), οι δρόμοι περιπάτου κατασκευάστηκαν με ειδικά οικολογικά υλικά που δεν απορροφούν την ηλιακή ακτινοβολία και διατηρήθηκαν οι ευκάλυπτοι (μεγάλου ύψους) για να δροσίζεται ο χώρος, ενώ υπάρχουν (ή συμπληρώθηκαν με νέες φυτεύσεις) 20 στρέμματα πράσινου-γκαζόν, δημιουργώντας ένα πεδίο καθημερινής συνάντησης για 5.000 άτομα περίπου, που βρίσκουν σε αυτό επιπλέον θέατρο, κινηματογράφο (θερινό), παιδότοπο, βιβλιοθήκη εκτός από τους διαδρόμους για περίπατο.

Κάτι ανάλογο σε σημασία και σπουδαιότητα εγχείρημα είναι το βιοκλιματικό πάρκο των 80.000 στρεμμάτων-με μετατροπή μιας έκτασης που ανήκε πιο παλιά στον ΕΟΤ- το οποίο υπολογίζεται ότι έχει συμβάλει στην μείωση της θερμοκρασίας κατά 3,5 βαθμούς Κελσίου (σύμφωνα με μελέτες του Πολυτεχνείο) στην ευρύτερη περιοχή, δίνοντας μία σημαντική ανάσα και όαση δροσιάς. Για το έργο –για το οποίο, όπως και για το συνολικότερο έργο του ο δήμαρχος Παλαιού Φαλήρου κ. Χατζηδάκης βραβεύτηκε ως δεύτερος καλύτερος δήμαρχος στην Ευρώπη, αποσπώντας και τα συγχαρητήρια του γνωστού μας κ. Φούχτελ.- χρειάστηκε μόνο η σωστή διαχείριση και η αξιοποίηση κονδυλίων ευρωπαϊκών προγραμμάτων.

Στο Πάρκο του Φλοίσβου στο Παλαιό Φάληρο τοποθετήθηκαν έγχρωμα ψυχρά πεζοδρόμια. Οι θερμοκρασίες σε αυτά μετρήθηκαν κατά τέσσερις βαθμούς Κελσίου σε σχέση με τα κανονικά πεζοδρόμια. Τα ψυχρά υλικά όλων των ειδών που παράγονται στις μέρες μας (άσφαλτοι, πλάκες πεζοδρομίων, υλικά, κ.α.), εάν συνδυαστούν και με παρεμβάσεις βιοκλιματικές (ανάπτυξη πρασίνου, σκίασης και αερισμού), μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντική μείωση της τοπικής θερμοκρασίας, όπως έδειξαν δύο πιλοτικές επεμβάσεις, η μία αυτή στην οποία αναφερθήκαμε και η άλλη στην Αγία Παρασκευή (επί της κεντρικής οδού Αγίου Ιωάννου) επιτεύχθηκε μείωση της θερμοκρασίας περιβάλλοντος κατά δύο βαθμούς Κελσίου έπειτα από βιοκλιματική διαμόρφωση, που περιλάμβανε την τοποθέτηση νέων πλακών στα πεζοδρόμια και φυτεύσεις δέντρων. Βελτιώθηκε έτσι σημαντικά η κατάσταση σε ένα δρόμο που είχε μετατραπεί σε θερμική νησίδα με έως και τέσσερις βαθμούς Κελσίου υψηλότερη θερμοκρασία σε σχέση με άλλες περιοχές της πόλης.

Ανάλογης κατεύθυνσης δράσεις είναι και αυτές στον Δήμο Θεσσαλονίκης-όπου αναμένοντας και πάλι την έγκριση από τα ΚΑΠΕ (Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας) ή διερευνώντας πιθανές πηγές χρηματοδότησης σε συνεργασία με τα αρμόδια υπουργεία- με στόχο την μείωση της θερμοκρασίας κατά 3-5 βαθμούς Κελσίου σε περιοχές που αντιμετωπίζουν έντονα το φαινόμενο (της θερμικής νησίδας και ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες) εκπονήθηκαν μελέτες από τις υπηρεσίες του δήμου για αναπλάσεις με βιοκλιματικές επεμβάσεις στις πλατείες Διοικητηρίου, Χρηματιστηρίου και στην περιοχή Παζάρ Χαμάμ (Λουλουδάδικα). Οι μελέτες προβλέπουν την ενίσχυση του πράσινου και της ροής νερού με φυτά (αναρριχώμενα, κατάλληλα εφαρμοσμένα σε κτίρια), σιντριβάνια, ανεμιστήρες μαζί με μέρη για ανάπαυση (με στέγες και καθίσματα-παγκάκια), ειδικές νεροκουρτίνες σε επιλεγμένα σημεία (διασταυρώσεις και «περάσματα»), εμπόδια στάθμευσης οχημάτων, σημάνσεις και καθαρισμούς χώρων, μελέτη φωτισμού, κ.α.), αρμονική συνύπαρξη ψυχαγωγικών και εμπορικών χρήσεων. Τα έργα, που υπολογίζεται να αρχίσουν το καλοκαίρι του 2013 υπολογίζονται να έχουν κόστος (και για τα τρία μέρη) περίπου 15 εκατομμύρια ευρώ.

Tα θερμοχρωμικά υλικά, τα οποία αλλάζουν χρώμα, ανάλογα με τη θερμοκρασία περιβάλλοντος, όντας έγχρωμα (απορροφώντας μεγαλύτερη θερμότητα τους χειμερινούς μήνες), ενώ το καλοκαίρι μετατρέπονται σε λευκά, λειτουργώντας ως ψυχρά υλικά», σημειώνει ο κ. Σανταμούρης, υπεύθυνος του προγράμματος του Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ από το ΚΑΠΕ προτείνεται «να έχουν προτεραιότητα σε παρόμοιες βιοκλιματικές αναπλάσεις περιοχές που επιδιώκεται η συνολική τους αναζωογόνηση και η αντιμετώπιση φαινομένων γκετοποίησης, καθώς και περιοχές που διαμορφώνεται έντονη θερμική δυσφορία».

Η τεχνολογία βελτιώνεται με γρήγορους ρυθμούς στον τομέα αυτό, καθώς εξελίσσονται ψυχρά υλικά δεύτερης γενιάς με την χρήση νανοτεχνολογίας, των οποίων η χρήση μειώνει τη θερμοκρασία έως και 3,5 βαθμούς Κελσίου.