Ζωή Στην Πόλη & Πράσινη Ανάπτυξη

Δημοσιεύτηκε: Παρασκευή, 12 Οκτωβρίου 2012 17:29

kotsovinouA1

Γράφει Ευαγγελία Κωτσοβίνου

Γεωπόνος Γ.Π.Α.

 

Η πράσινη ανάπτυξη αναφέρεται στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα, δηλαδή τη προστασία του περιβάλλοντος και την αειφορία «αεί+φέρω= εξασφάλιση της παραγωγής αγαθών χωρίς την μείωση της παραγωγικής δυνατότητας». Συχνά, ταυτίζεται με έννοιες όπως αειφόρος ανάπτυξη και βιώσιμη ανάπτυξη, οι οποίες όμως στοχεύουν στην οικονομική ανάπτυξη πρωτίστως, λαμβάνοντας υπόψη την φυσική παραγωγή των προϊόντων σε ικανοποιητική ποσότητα και στο μέλλον. Ως γνωστών οι φυσικοί πόροι υποβαθμίζονται με την ανθρώπινη παρέμβαση. Οι φυσικοί πόροι διαχωρίζονται σε ανανεώσιμους, όπως ο άνεμος, καθότι ανανεώνονται με φυσικές ή τεχνικές διεργασίες. Σε μη ανανεώσιμους φυσικούς πόρους, όπως ο ορυκτός πλούτος του εδάφους, λόγω του ότι εξαντλούνται τουλάχιστον στο ορατό μέλλον.

Το Υπουργείο Περιβάλλοντος Ενέργειας & Κλιματικής Αλλαγής στοχεύοντας στη προστασία, αναβάθμιση και αειφορική διαχείριση του περιβάλλοντος αναδεικνύει τη σημασία του επιχειρησιακού προγράμματος «Περιβάλλον & Αειφόρος Ανάπτυξη 2007-2013». Το πρόγραμμα αυτό αποτελεί το Τομεακό Πρόγραμμα του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς 2007-2013 (ΕΣΠΑ). Για την περίοδο 2007-2013, στόχος δεν είναι απλώς η ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ στην εθνική νομοθεσία, αλλά η επίτευξη πραγματικής σύγκλισης με το ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό «κοινοτικό κεκτημένο», έτσι ώστε να αντιμετωπιστούν οι πραγματικές ανάγκες όσον αφορά την περιβαλλοντική προστασία και την ανάπτυξη ενός μοντέλου που θα οδηγήσει στην αειφόρο ανάπτυξη. Οι κύριες περιβαλλοντικές παρεμβάσεις στην Ελλάδα για την περίοδο 2007-2013 σχετίζονται με την ολοκληρωμένη διαχείριση των στερεών αποβλήτων, την ορθολογική χρήση των υδατικών πόρων, τις σύγχρονες εγκαταστάσεις λυμάτων, την προστασία των φυσικών πόρων και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών κινδύνων (π.χ. απερήμωση, ξηρασία, πυρκαγιές και πλημμύρες, θαλάσσια ρύπανση). Το πρόγραμμα θα συμβάλει στην οικονομική μεγέθυνση μέσω της αποτελεσματικότερης χρήσης των πόρων, όπως η επαναχρησιμοποίηση, η ανακύκλωση και η ανάκτηση των στερεών αποβλήτων. Το πρόγραμμα θα υποστηρίξει παρεμβάσεις οι οποίες, εκτός από τις επενδύσεις στους τομείς της ενέργειας και των μεταφορών, οι οποίες θα καλυφθούν από άλλα εθνικά προγράμματα, θα συμβάλουν στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

Πράσινη ανάπτυξη στην πόλη

Τα μεγάλα αστικά κέντρα μπορούν να υιοθετήσουν το μοντέλο της πράσινης ανάπτυξης για τη δημιουργία μιας ‘οικολογικής πόλης’.  Προς την επίτευξη αυτού του σκοπού, η αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι πράσινες μεταφορές, η οικολογική δόμηση, η διαχείριση και αξιοποίηση των αποβλήτων, αποτελούν παραδείγματα με εξαιρετικές προοπτικές. Τοιουτοτρόπως, οι επιχειρήσεις ακολουθώντας τις πράσινες πρακτικές θα μπορούν να χρηματοδοτηθούν κατάλληλα –από κρατικούς και ευρωπαϊκούς πόρους-, μέσω προγραμμάτων για επένδυση στη πράσινη ανάπτυξη! Περαιτέρω, θα ανοίξει ο δρόμος για νέες θέσεις εργασίας και ανάγκη για πράσινη εκπαίδευση.  

Δράσεις οι οποίες εμπλέκονται με τη πράσινη ανάπτυξη αφορούν τον πρωτογενή τομέα (βιολογικά προϊόντα, βιοποικιλότητα), τον δευτερογενή τομέα (τρόφιμα, ανακύκλωση), τον τριτογενή τομέα (εμπόριο πράσινων προϊόντων), ή ακόμα τον τεταρτογενή τομέα (επικοινωνία, προβολή, πιστοποίηση). Σαφώς, κεντρικό ρόλο έχουν οι ανανεώσιμες μορφές ενέργειας, με κύρια την υδροηλεκτρική, άλλες μορφές είναι η αιολική με τη χρήση ανεμογεννητριών, η ηλιακή με τα φωτοβολταϊκά πάρκα, η γεωθερμία, η βιομάζα καθώς και άλλες…Η ΕΕ έχει ταχθεί υπέρ της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και αυτό αποδεικνύεται με τη θεσμοθέτηση κανονισμών και οδηγιών προς τα κράτη μέλη. Επίσης, και οι επενδυτές έχουν ταχθεί υπέρ βλέποντας μια κερδοφόρα επένδυση να περικλείεται σε αυτό το εγχείρημα.

Εικόνα Τιαντζίν, μια πρωτοπόρος στη πράσινη ανάπτυξη πόλη

Η πόλη Τιαντζίν είναι μια παραθαλάσσια πόλη, με έκταση 30 τετραγωνικά χιλιόμετρα και εξοπλισμένη με την πλέον πρωτοποριακή τεχνολογία σε ό, τι αφορά στην εξοικονόμηση ενέργειας και αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα προς μίμηση για όσους επενδύσουν στην πράσινη ανάπτυξη(!). Οι κάτοικοι αυτής της πόλης επωφελούνται καθημερινά όχι μόνο της ηλιακής και αιολικής ενέργειας, αλλά και των τεράστιων εκτάσεων με πράσινο.

Μέσα από το παράδειγμα της πόλης Τιαντζίν, που βρίσκεται στη βόρεια Κίνα, η κίνηση στους δρόμους έχει μειωθεί κατά 90% δίνοντας έμφαση στα μέσα μεταφοράς. Επίσης, γίνονται επενδύσεις για την αφαλάτωση του θαλασσινού νερού και την ανακύκλωση του βρόχινου. Μάλιστα, η οικολογική αυτή πόλη βρίσκεται σε απόσταση μόλις δέκα λεπτών από το βιομηχανικό κέντρο της περιοχής. Ως το 2020 θα έχουν επιτευχθεί και νέα έργα στο όνομα πράσινη ανάπτυξη…

Ένα ακόμα παράδειγμα η εγκατάσταση θερμοκηπίων στην παράκτια πόλη της Ιορδανίας, όπου το νερό της θάλασσας, το οποίο καθώς θα εξατμίζεται θα μετατρέπεται σε πόσιμο νερό και ο καυτός της ήλιος θα συντελέσουν στη δημιουργία μιας τεχνικής όασης για αγροτικές καλλιέργειες…

Σημειώνεται ότι η ενέργεια για τη λειτουργία της εγκατάστασης θα προέλθει από ένα εργοστάσιο ηλιακής ενέργειας, το οποίο θα χρησιμοποιήσει κάτοπτρα για να εστιάσει το ηλιακό φως σε σωλήνες γεµάτους υγρό. Όταν βράσει το υγρό, ο ατµός θα θέσει σε λειτουργία µια γεννήτρια που παράγει ηλεκτρική ενέργεια.

Πέρα από αυτά τα παραδείγματα που αποδεικνύουν ότι και το απίστευτο καμιά φορά πραγματοποιείται, ας μην ξεχνάμε και το παράδειγμα κάποιων πολιτών στη δημιουργία του κοινωνικού λαχανόκηπου που πέρα από το κοινωφελή του ρόλο, ως προς τη διάθεση των παραγόμενων προϊόντων σε κοινωνικά αδύναμους πολίτες, έχει και τον ρόλο του στην πράσινη ανάπτυξη εστιάζοντας στο πρασίνισμα αναξιοποίητων εκτάσεων. Μέσα στις πόλεις ή και γύρω από αυτές δίνεται η ευκαιρία σε όποιον ενδιαφέρεται να του παραχωρηθεί, εκ μέρους της τοπικής αυτοδιοίκησης, ένα μικρό τεμάχιο γης για να καλλιεργήσει λαχανικά και φρούτα, έναντι συμβολικού ή όχι ενοικίου.

kotsovinouA3

Η ιδέα του κοινωνικού λαχανόκηπου υπάρχει εδώ και 150 χρόνια! Χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής έχουν εκτάσεις ειδικά μελετημένες για αυτό το σκοπό.  

Τα πλεονεκτήματα από την ενασχόληση των κατοίκων με τους κοινωνικούς λαχανόκηπους ή αλλιώς αστικούς ή δημοτικούς λαχανόκηπους είναι σαφώς αξιοσημείωτα. Παρέχουν αφενός μεν την δυνατότητα να ασκηθεί κάποιος σωματικά και αφετέρου δε να παράγει προϊόντα που είναι ασφαλή 100%, γιατί γνωρίζει τι είδους χειρισμό έκανε σε αυτά τα προϊόντα. Αποτελούν ιδανική λύση για τις αστικές περιοχές όπου οι άνθρωποι δεν έχουν τη δυνατότητα να διαθέτουν κάποια ιδιόκτητη έκταση προς προσωπική τους χρήση. Άλλα πλεονεκτήματα είναι η διασφάλιση της επιβίωσης άπορων συμπολιτών μας ή ακόμα, η εξασφάλιση του δικαιώματος για τον καθένα μας να παράγει τη δική του τροφή! Δεν πρέπει να ξεχνάμε και το παιδαγωγικό ρόλο γύρω από την καλλιέργεια της γης, καθώς ερχόμαστε κοντά στη φύση και μαθαίνουμε να τη σεβόμαστε, αποκτώντας και ορθές καταναλωτικές συνήθειες.  Σίγουρα η εξοικονόμηση χρημάτων, εφόσον δεν θα χρειάζεται κάποιος να αγοράσει έξτρα λαχανικά για το σπίτι είναι ένα σημαντικό κίνητρο. Εξάλλου, όσοι το θέλουν πραγματικά μπορούν να συνεισφέρουν και στο κοινωνικό σύνολο διαθέτοντας κάποια παραγωγή τους σε αδύναμες ομάδες πληθυσμού. Πολλές ντόπιες ποικιλίες φυτών που κινδυνεύουν να χαθούν θα μπορούν να καλλιεργούνται συντελώντας στη διάσωση και διάδοσή τους.

Συμπερασματικά, οι κοινωνικοί λαχανόκηποι βοηθούν και αυτοί με τη σειρά τους στο αστικό περιβάλλον, πρασινίζοντάς το και χαρίζοντας καλύτερες συνθήκες διαβίωσης των πολιτών.

Η έννοια της πράσινης ανάπτυξης δεν σταματά εδώ, το ζήτημα της ανακύκλωσης για μια σωστή διαχείριση των αποβλήτων και  το ζήτημα της ρύπανσης του περιβάλλοντος από τους αέριους ρύπους είναι δυο κυρίαρχα θέματα τα οποία άπτονται της προσοχής όλων μας. Ο Δήμος Αθηναίων σε συντονισμό με τους τοπικούς φορείς μεριμνά μέσω προγραμμάτων ειδικά σχεδιασμένων για την πράσινη ανάπτυξη. Για την ανάδειξη πιο ανθρώπινων πόλεων απαιτείται εκ νέου σχεδιασμός προς αποφυγή της ευκαιριακής άκριτης πολεοδόμησης, που δίνει την εντύπωση μιας γκρίζας και μονότονης πόλης. Καθώς τέσσερις στους πέντε Ευρωπαίους πολίτες ζουν σε αστικές περιοχές, η ποιότητα της ζωής τους και του περιβάλλοντός τους εξαρτάται από το πώς είναι διαμορφωμένες οι πόλεις και πώς λειτουργούν. Οι πόλεις είναι ο τόπος όπου δραστηριοποιούνται οι επιχειρήσεις, πραγματοποιούνται επενδύσεις και δημιουργούνται θέσεις εργασίας και, επομένως, αποτελούν τον τόπο όπου οι περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές συνιστώσες της αειφόρου ανάπτυξης είναι πολύ περισσότερο έντονες.

Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) για την αειφόρο ανάπτυξη αποσκοπεί στην «ενθάρρυνση των τοπικών πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι αστικές περιοχές· διατύπωση συστάσεων για τις στρατηγικές ολοκληρωμένης ανάπτυξης για τις αστικές και τις περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές».  Τα προβλήματα που χρήζουν λύση εστιάζονται στη κακή ποιότητα αέρα, στον όγκο της κυκλοφορίας και της κυκλοφοριακής συμφόρησης, στα υψηλά επίπεδα θορύβου και στην έλλειψη χώρων, όπως αθλητικών χώρων, χώρων παιχνιδιού και αναψυχής, στην εγκατάλειψη του δομημένου περιβάλλοντος, στα υψηλά επίπεδα εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, στην άναρχη δόμηση και στη δημιουργία μεγάλων όγκων αποβλήτων και λυμάτων.

Τα προβλήματα αυτά οφείλονται, εν μέρει, στις αλλαγές στον τρόπο ζωής και στις δημογραφικές εξελίξεις (αυξανόμενη εξάρτηση από τα ιδιωτικά αυτοκίνητα των μονομελών νοικοκυριών, αυξανόμενη κατά κεφαλήν χρήση πόρων). Έτσι, χρειάζονται προγράμματα για την κατάργηση της χρήσης του ΙΧ στις καθημερινές αστικές μετακινήσεις, καθώς και επενδύσεις υποδομής για ένα πολύμορφο δίκτυο μέσων μαζικής  μεταφοράς, όπου ο αστικός και υπεραστικός σιδηρόδρομος θα κατέχουν ένα υψηλό ποσοστό. Η παροχή καλής συγκοινωνίας ικανοποιεί πρωταρχικές κοινωνικές ανάγκες και συνιστά κοινή ωφέλεια υψηλής προτεραιότητας. Η δυνατότητα ταχείας, ασφαλούς και περιβαλλοντικά αποδεκτής μετακίνησης συνεισφέρει καθοριστικά στην κοινωνική, οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη της πόλης. Η πράσινη ανάπτυξη περιλαμβάνει μέσα σταθερής τροχιάς στις μεγάλες πόλεις και ελαφρές συγκοινωνίες στις μικρότερες, καθώς και εκτεταμένες πεζοδρομήσεις, αστικά πάρκα, ποδηλατοδρόμους, πλήρη έλεγχο της στάθμευσης. Είτε δημόσιες είτε ιδιωτικές, οι υπηρεσίες συγκοινωνίας επιβάλλεται να επιδοτούνται, με κριτήριο την βέλτιστη λειτουργικότητα του έργου τους. Η δημόσια επένδυση σ’ αυτόν τον τομέα είναι αποδοτική και κοινωνικά δίκαιη.

kotsovinouA4

Για την επίτευξη όμως της πράσινης ανάπτυξης είναι απαραίτητη η παρουσία οικολογικά ευαισθητοποιημένων στους χώρους λήψεως αποφάσεων. Στη διαδικασία ανάδειξης μιας πόλης ως οικολογική παίζουν ρόλο διάφορα κριτήρια μεταξύ των οποίων ο πολεοδομικός σχεδιασμός σε συνδυασμό με τις περιβαλλοντικές μελέτες. Ο «μαγικός» αυτός συνδυασμός αφορά την ενεργειακή υποδομή του δήμου, τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, τις δημόσιες συγκοινωνίες και τις δυνατότητες διακίνησης που παρέχονται στους δημότες, αλλά και την παρουσία χώρων πρασίνου, δημοσίων πάρκων, ενεργειακά αυτόνομων κτιρίων και διευκολύνσεις ανακύκλωσης – κομποστοποίησης. Οι λύσεις, λοιπόν, πρέπει να είναι προοδευτικές και να αντιμετωπίζουν τους μελλοντικούς κινδύνους, όπως είναι οι επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος (π.χ. η αύξηση των πλημμύρων) καθώς και να συμβάλλουν σε εθνικές, περιφερειακές και παγκόσμιες πολιτικές, όπως είναι η προοδευτική μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Η ολοκληρωμένη περιβαλλοντική διαχείριση συνάδει απόλυτα με τη στρατηγική της Λισαβόνας για την καινοτομία, την ανταγωνιστικότητα, την ανάπτυξη και την απασχόληση, και από την πείρα προκύπτει ότι η δημιουργία συστήματος ολοκληρωμένης περιβαλλοντικής διαχείρισης μπορεί να συμβάλει στην προώθηση των στόχων της αειφορίας.  Η πράσινη ανάπτυξη δεν είναι ουτοπία αλλά μια πραγματικότητα που την έχουν διδάξει ήδη αρκετές πόλεις σε Ευρώπη, Αμερική και Καναδά. Οι πόλεις που έχουν μια τέτοια ανάπτυξη καταφέρνουν να κατοικούνται από πολίτες ευτυχισμένους και υγιείς.

 

Πράσινη ανάπτυξη στην ύπαιθρο

Στην ύπαιθρο η πράσινη ανάπτυξη είναι δυνατή, ειδικότερα σε τμήματα του χώρου όπου επιβάλλονται μέτρα προστασίας για την διατήρηση διαφόρων αξιόλογων φυσικών ή και πολιτιστικών στοιχείων του περιβάλλοντος. Σε πολλές περιπτώσεις, η ανάπτυξη αυτή μπορεί να έχει και σημαντική κοινωνική διάσταση, στηρίζοντας την παραμονή των κατοίκων στον τόπο τους, δημιουργώντας θέσεις εργασίας, αναβιώνοντας αξιόλογα στοιχεία της τοπικής παράδοσης. Σε συνεργασία με τους τοπικούς πληθυσμούς είναι δυνατόν να αναδεικνύονται και να αξιοποιούνται τα προστατευτέα περιβαλλοντικά και πολιτιστικά αντικείμενα, αποτελώντας συγκριτικά πλεονεκτήματα και συμβάλλοντας σε παραγωγή με πιστοποιημένη ποιότητα.

Ο μετασχηματισμός των αγροτικών κοινωνιών από προστατευόμενες σε ανταγωνιστικές είναι δύσκολο να γίνει με ταυτόχρονη ικανοποιητική προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Η εντατική γεωργία των μεγάλων εισροών νερού, χημικών ουσιών και ενέργειας είναι αποδοτική, αφού μάλιστα επιδοτείται, αλλά ταυτόχρονα είναι ιδιαίτερα επιβαρυντική για το περιβάλλον. H τήρηση περιβαλλοντικών όρων από την αγροτική παραγωγή, όπως η χρήση περιβαλλοντικά συμβατών μεθόδων καλλιέργειας και κτηνοτροφίας, η μείωση των εισροών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, η αγρανάπαυση, η βιολογική καταπολέμηση, η αποκατάσταση του τοπίου, αποτελεί μέρος της νέας κοινοτικής αγροτικής πολιτικής.

Η ευρωπαϊκή πολιτική ολοκληρωμένης διαχείρισης των παράκτιων ζωνών απέχει πολύ από το επίπεδο εφαρμογής που χρειάζεται για την αποτροπή των ισχυρών πιέσεων, ιδιαίτερα  στη νοτιοανατολική Μεσόγειο. Πέρα από την μεγάλη επιβάρυνση των ακτών λόγω τουρισμού και παραθεριστικής κατοικίας, ο κανόνας της ελεύθερης χρήσης παραβιάζεται στην ουσία του και από όσους δεν σέβονται το ευαίσθητο παράκτιο περιβάλλον, π.χ. αφήνοντας σκουπίδια, προκαλώντας υπερβολικό θόρυβο, κυκλοφορώντας πάνω στην άμμο με τζιπ ή μοτοσυκλέτες. Η πράσινη ανάπτυξη εμπεριέχει τον στόχο της ελεύθερης και δωρεάν απόλαυσης του δημόσιου αγαθού από τον χρήστη, αλλά με την υποχρέωση σεβασμού των αυστηρών κανόνων που είναι απαραίτητοι για την διατήρησή του.

Τα πλεονεκτήματα της πράσινης ανάπτυξης είναι πολύ ελκυστικά για μικρούς και απομονωμένους τόπους, όπως τα νησιά και οι ορεινές περιοχές. Ο τουρισμός π.χ. είναι μια δραστηριότητα που οι προοπτικές της στηρίζονται κατά μεγάλο μέρος στην καλή κατάσταση του περιβάλλοντος. Ο ποιοτικός τουρισμός συνδέεται με το αξιόλογο τοπίο, το καθαρό περιβάλλον, η επαφή με τη φύση, η πεζοπορία ή άλλα εναλλακτικά αθλήματα. Μπορεί επίσης να συνδεθεί με τη Μεσογειακή διατροφή, καθώς και με διάφορες μορφές αειφορικής παραγωγής στον πρωτογενή τομέα, όπως η βιολογική γεωργία που έχει τη δυνατότητα να είναι ταυτόχρονα φιλική προς το περιβάλλον και ανταγωνιστική, παράγοντας προϊόντα καινοτομικά και υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Οι επενδύσεις για την ανάπτυξη τεχνολογιών φιλικών προς το κλίμα και το περιβάλλον αποτελούν κρίσιμη στρατηγική επιλογή για τον μετριασμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της γεωργίας, μια και η ίδια συμβάλλει στις εκπομπές με ένα σημαντικό ποσοστό. Ενδιαφέρον υφίσταται και η  εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων σε γεωργικές και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, σε αγροτικές κατοικίες, αλλά και σε παραγωγικές εγκαταστάσεις.

Συμπερασματικά, η βιώσιμη αναζωογόνηση της υπαίθρου υπό το πρίσμα της πράσινης ανάπτυξης συντελεί στην απομάκρυνση του μοντέλου της εντατικής συμβατικής γεωργίας, με τις ανεξέλεγκτες και πανάκριβες εισροές χημικών και ενέργειας, την υποβάθμιση των υδατικών πόρων και εδαφών, τις μονοκαλλιέργειες, την εξάρτηση των αγροτών από τους εμπόρους και τις εταιρείες και τον ουσιαστικό περιορισμό της γεωργίας σε 4-5 μεγάλες πεδιάδες. Στροφή προς τα επώνυμα ποιοτικά προϊόνται με αιχμή τη βιολογική γεωργία, δίνει έμφαση στο συνδυασμό της αγροτικής και κτηνοτροφικής παραγωγής με επιτόπια μεταποίηση μικρής κλίμακας, ήπιο τουρισμό και ανανεώσιμη ενέργεια με πρώτο βήμα την αξιοποίηση της βιομάζας από γεωργικά υπολείμματα.  

 

Πηγές: